Zum Inhalt springen

„cēdō“ – Versionsunterschied

aus AufEinWort, der freien Forschung
[ungesichtete Version][ungesichtete Version]
Die Seite wurde neu angelegt: „<p>From <span class="etyl">[https://en.wikipedia.org/wiki/Proto-Italic_language Proto-Italic]</span> <em class="Latn mention" lang="itc-pro">[https://en.wiktionary.org/w/index.php?title=Reconstruction:Proto-Italic/kezd%C5%8D&action=edit&redlink=1 *kezdō]</em>, further derivation disputed.</p> *Perhaps it is from <span class="etyl">[https://en.wikipedia.org/wiki/Proto-Indo-European_language Proto-Indo-European]</span> <em class="Latn mention" lang="ine-pr…“
 
K Textersetzung - „{{uital.-lat.}}“ durch „Sprachstufe::uit.-lat.“
 
(7 dazwischenliegende Versionen desselben Benutzers werden nicht angezeigt)
Zeile 1: Zeile 1:
<p>From <span class="etyl">[https://en.wikipedia.org/wiki/Proto-Italic_language Proto-Italic]</span> <em class="Latn mention" lang="itc-pro">[https://en.wiktionary.org/w/index.php?title=Reconstruction:Proto-Italic/kezd%C5%8D&action=edit&redlink=1 *kezdō]</em>, further derivation disputed.</p>
cēd[[-ō]] [[Sprachstufe::uit.-lat.]] gehen, sich bewegen, fortfahren, mitgehen, weitergehen; einhertreten, einhergehen, einhergegangen kommen, passieren,………
*Perhaps it is from <span class="etyl">[https://en.wikipedia.org/wiki/Proto-Indo-European_language Proto-Indo-European]</span> <em class="Latn mention" lang="ine-pro">[https://en.wiktionary.org/w/index.php?title=Reconstruction:Proto-Indo-European/%E1%B8%B1yesd%CA%B0-&action=edit&redlink=1 *ḱyesdʰ-]</em> <span class="mention-gloss-paren annotation-paren">(</span><span class="mention-gloss-double-quote">“</span><span class="mention-gloss">to drive away; to go away</span><span class="mention-gloss-double-quote">”</span><span class="mention-gloss-paren annotation-paren">)</span>. Cognates include <span class="etyl">[https://en.wikipedia.org/wiki/Sanskrit Sanskrit]</span> <em class="Deva mention" lang="sa">[https://en.wiktionary.org/wiki/%E0%A4%B8%E0%A5%87%E0%A4%A7%E0%A4%A4%E0%A4%BF#Sanskrit सेधति]</em> <span class="mention-gloss-paren annotation-paren">(</span><span class="mention-tr tr Latn" lang="sa-Latn">sedhati</span>, <span class="mention-gloss-double-quote">“</span><span class="mention-gloss">to drive, chase away</span><span class="mention-gloss-double-quote">”</span><span class="mention-gloss-paren annotation-paren">)</span> and <span class="etyl">[https://en.wikipedia.org/wiki/Avestan Avestan]</span> <em class="Avst mention" lang="ae">[https://en.wiktionary.org/w/index.php?title=%F0%90%AC%AF%F0%90%AC%8C%F0%90%AC%8C%F0%90%AC%80%F0%90%AC%B0%F0%90%AC%9B%F0%90%AC%80%F0%90%AC%9D&action=edit&redlink=1 𐬯𐬌𐬌𐬀𐬰𐬛𐬀𐬝]</em> <span class="mention-gloss-paren annotation-paren">(</span><span class="mention-tr tr Latn" lang="ae-Latn">siiazdat̰</span>, <span class="mention-gloss-double-quote">“</span><span class="mention-gloss">will chase away</span><span class="mention-gloss-double-quote">”</span><span class="mention-gloss-paren annotation-paren">)</span>, from <span class="etyl">[https://en.wikipedia.org/wiki/Proto-Indo-Iranian_language Proto-Indo-Iranian]</span> <em class="Latn mention" lang="iir-pro">[https://en.wiktionary.org/w/index.php?title=Reconstruction:Proto-Indo-Iranian/%C4%87yazd-&action=edit&redlink=1 *ćyazd-]</em>, <em class="Latn mention" lang="iir-pro">[https://en.wiktionary.org/w/index.php?title=Reconstruction:Proto-Indo-Iranian/%C4%87i%C5%BEd-&action=edit&redlink=1 *ćižd-]</em>.<sup id="cite_ref-1" class="reference">[https://en.wiktionary.org/wiki/cedo#cite_note-1 [1]]</sup>
*Others refer the Proto-Italic verb as from <span class="etyl">[https://en.wikipedia.org/wiki/Proto-Indo-European_language Proto-Indo-European]</span> <em class="Latn mention" lang="ine-pro">[https://en.wiktionary.org/w/index.php?title=Reconstruction:Proto-Indo-European/%E1%B8%B1ye&action=edit&redlink=1 *ḱye]</em>, adverb from <em class="Latn mention" lang="ine-pro">[https://en.wiktionary.org/wiki/Reconstruction:Proto-Indo-European/%E1%B8%B1e *ḱe]</em> <span class="mention-gloss-paren annotation-paren">(</span><span class="mention-gloss-double-quote">“</span><span class="mention-gloss">here</span><span class="mention-gloss-double-quote">”</span><span class="mention-gloss-paren annotation-paren">)</span>, + <em class="Latn mention" lang="ine-pro">[https://en.wiktionary.org/wiki/Reconstruction:Proto-Indo-European/sed- *sed-]</em> <span class="mention-gloss-paren annotation-paren">(</span><span class="mention-gloss-double-quote">“</span><span class="mention-gloss">to sit</span><span class="mention-gloss-double-quote">”</span><span class="mention-gloss-paren annotation-paren">)</span>. Compare the semantics of <span class="etyl">[https://en.wikipedia.org/wiki/English_language English]</span> <em class="Latn mention" lang="en">[https://en.wiktionary.org/wiki/set_out#English set out]</em> and Ancient Greek <em class="Polyt mention" lang="grc">[https://en.wiktionary.org/wiki/%E1%BD%81%CE%B4%CF%8C%CF%82#Ancient_Greek ὁδός]</em> <span class="mention-gloss-paren annotation-paren">(</span><span class="mention-tr tr Latn" lang="grc-Latn">hodós</span><span class="mention-gloss-paren annotation-paren">)</span>.
*Other derive the ending from <em class="Latn mention" lang="la">[https://en.wiktionary.org/wiki/-do#Latin -dō]</em> <span class="mention-gloss-paren annotation-paren">(</span><span class="mention-gloss-double-quote">“</span><span class="mention-gloss">put</span><span class="mention-gloss-double-quote">”</span><span class="mention-gloss-paren annotation-paren">)</span>.


==== <span id="Pronunciation_4">Pronunciation</span> ====
Von uital *kezdō, weitere Ableitung umstritten.
*Vielleicht stammt es von uig. *ḱyesdʰ- „wegfahren; weggehen“. Kognate sind Sanskrit <em class="Deva mention" lang="sa">[[wikt:सेधति#Sanskrit|सेधति]]</em> sedhati, „vertreiben, verjagen“) und Avestan <em class="Avst mention" lang="ae">[https://en.wiktionary.org/w/index.php?title=%F0%90%AC%AF%F0%90%AC%8C%F0%90%AC%8C%F0%90%AC%80%F0%90%AC%B0%F0%90%AC%9B%F0%90%AC%80%F0%90%AC%9D&action=edit&redlink=1 𐬯𐬌𐬌𐬀𐬰𐬛𐬀𐬝]</em> (siiazdat̰, „wird verjagen“), aus dem Proto-Indo-Iranischen <em class="Latn mention" lang="iir-pro">[https://en.wiktionary.org/w/index.php?title=Reconstruction:Proto-Indo-Iranian/%C4%87yazd-&action=edit&redlink=1 *ćyazd-]</em>, <em class="Latn mention" lang="iir-pro">[https://en.wiktionary.org/w/index.php?title=Reconstruction:Proto-Indo-Iranian/%C4%87i%C5%BEd-&action=edit&redlink=1 *ćižd-]</em>.
*Andere bezeichnen das uital. Verb als von uig. *ḱye, das Adverb von *[[ḱe]] „hier“, + *[[sed-]] „sitzen“. vgk. Semantik des engl. <em class="Latn mention" lang="en">[[wikt:set_out#English|set out]]</em> und des agr. ὁδός ''[[hodós]]''.
*Andere leiten die Endung von ''[[-dō]]'' „hintun, dar-“ ab.
 
==== <span id="Verb_2">Verb</span> ====
cēdō (Präsens-Infinitiv cēdere, Perfekt Aktiv cessī, <span class="headword-line">''supine''</span> cessum); dritte Konjugation
 
# (intransitiv) gehen, sich bewegen, fortfahren, mitgehen, weitergehen
# (intransitiv) ergeben, sich ergeben, geschehen,
# (intransitiv) sich zurückziehen, abreisen, sich zurückziehen, weggehen, nachgeben
## (intransitiv, militärisch) sich zurückziehen, zurückweichen, seinen Posten aufgeben, nachgeben
# (intransitiv) verschwinden, vergehen, verschwinden
# (intransitiv, von Zeit) vergehen, verstreichen (in der 3. Person, mit Zeit als Subjekt)
## Synonyme: <span class="nyms synonym"><span class="Latn" lang="la">[[wikt:intercedo#Latin|intercēdō]]</span>, <span class="Latn" lang="la">[[wikt:abeo#Latin|abeō]]</span>, <span class="Latn" lang="la">[[wikt:labor#Latin|lābor]]</span>, <span class="Latn" lang="la">[[wikt:praetereo#Latin|praetereō]]</span></span>
# (intransitiv, mit Dativ) nachgeben, nachgeben oder nachgeben, beiseite treten (für), nachgeben (für)
# (intransitiv) im Rang unterlegen sein, ihm nachgeben
# (transitiv) zugeben, aufgeben, zulassen, jemandem etwas gestatten, gewähren, ergeben, nachgeben
# (intransitiv, mit Dativ oder in +acc.) fallen (auf) (als Besitz); anfallen oder kommen (zu)
# (intransitiv, mit in +acc.) werden, sich in etwas verwandeln, sein oder das Äquivalent von werden
 
 
 
<span id="Pronunciation_4">Pronunciation</span>


*<span class="ib-brac">(</span><span class="ib-content">[https://en.wikipedia.org/wiki/Classical_Latin Classical]</span><span class="ib-brac">)</span> [https://en.wiktionary.org/wiki/Wiktionary:International_Phonetic_Alphabet IPA]<sup>([https://en.wiktionary.org/wiki/Appendix:Latin_pronunciation key])</sup>: <span class="IPA">/ˈkeː.doː/</span>, <span class="IPA">[ˈkeːd̪oː]</span>
*<span class="ib-brac">(</span><span class="ib-content">[https://en.wikipedia.org/wiki/Classical_Latin Classical]</span><span class="ib-brac">)</span> [https://en.wiktionary.org/wiki/Wiktionary:International_Phonetic_Alphabet IPA]<sup>([https://en.wiktionary.org/wiki/Appendix:Latin_pronunciation key])</sup>: <span class="IPA">/ˈkeː.doː/</span>, <span class="IPA">[ˈkeːd̪oː]</span>
*<span class="ib-brac">(</span><span class="ib-content">[https://en.wikipedia.org/wiki/Latin_phonology_and_orthography#Ecclesiastical_pronunciation modern Italianate Ecclesiastical]</span><span class="ib-brac">)</span> [https://en.wiktionary.org/wiki/Wiktionary:International_Phonetic_Alphabet IPA]<sup>([https://en.wiktionary.org/wiki/Appendix:Latin_pronunciation key])</sup>: <span class="IPA">/ˈt͡ʃe.do/</span>, <span class="IPA">[ˈt͡ʃɛːd̪o]</span>
*<span class="ib-brac">(</span><span class="ib-content">[https://en.wikipedia.org/wiki/Latin_phonology_and_orthography#Ecclesiastical_pronunciation modern Italianate Ecclesiastical]</span><span class="ib-brac">)</span> [https://en.wiktionary.org/wiki/Wiktionary:International_Phonetic_Alphabet IPA]<sup>([https://en.wiktionary.org/wiki/Appendix:Latin_pronunciation key])</sup>: <span class="IPA">/ˈt͡ʃe.do/</span>, <span class="IPA">[ˈt͡ʃɛːd̪o]</span>


==== <span id="Verb_2">Verb</span> ====
<span class="IPA"></span><div class="zenoCOMain">
<p><span class="headword-line"><strong class="Latn headword" lang="la">cēdō</strong> (''present infinitive'' <strong class="Latn" lang="la">[https://en.wiktionary.org/wiki/cedere#Latin cēdere]</strong>, ''perfect active'' <strong class="Latn" lang="la">[https://en.wiktionary.org/wiki/cessi#Latin cessī]</strong>, ''supine'' <strong class="Latn" lang="la">[https://en.wiktionary.org/wiki/cessum#Latin cessum]</strong>)</span>; ''[https://en.wiktionary.org/wiki/Appendix:Latin_third_conjugation third conjugation]''</p>
== '''1. <span class="zenoTXHighlight0">cēdo</span>''' <ref>Quelle: Karl Ernst Georges: Ausführliches lateinisch-deutsches Handwörterbuch. Hannover <sup>8</sup>1913 (Nachdruck Darmstadt 1998), Band 1, Sp. 1054-1056. Permalink: http://www.zeno.org/nid/20002269376; Lizenz: [http://www.zeno.org/Zeno/-/Lizenz%3A+Gemeinfrei Gemeinfrei]; Faksimiles: [http://www.zeno.org/Georges-1913/K/Georges-1913-01-1054 1054]&nbsp;| [http://www.zeno.org/Georges-1913/K/Georges-1913-01-1056 1055]&nbsp;| [http://www.zeno.org/Georges-1913/K/Georges-1913-01-1056 1056]</ref> , ==
#<span class="usage-label-sense"><span class="ib-brac">(</span><span class="ib-content">[https://en.wiktionary.org/wiki/Appendix:Glossary#intransitive intransitive]</span><span class="ib-brac">)</span></span> to [https://en.wiktionary.org/wiki/go#English go], [https://en.wiktionary.org/wiki/move#English move], [https://en.wiktionary.org/wiki/proceed#English proceed], [https://en.wiktionary.org/wiki/go_along#English go along], [https://en.wiktionary.org/wiki/move#English move] along <span class="HQToggle">[ quotations ▼]</span>
<p>cessī, cessum, ere ''(über die Etymol. s. Walde<sup>2</sup> S. 147), gemessenen Schrittes'' '''''gehen, treten,''''' I) ''im allg.,'' '''''einhertreten, einhergehen, einhergegangen kommen, passieren,''''' a) ''eig. (s. Ussing'' Plaut. asin. 402. p. 388. ''Brix'' Plaut. Men. 1020), cedunt, petunt trecenti, Plaut.: ibi cedit miles, Plaut.: ced. ex transverso, Plaut.: per ora, Hor.: de caelo, Lucr.: ab humana in astra via, Prop.: humano de corpore in amnem, Ov.: nec cedere quoquam, Lucr.: inanis cedis, Plaut.: transvorsus, non provorsus cedit, quasi cancer solet, Plaut. – b) ''übtr.: α)'' '''''gehen, schreiten,''''' quam citissume potest, tarn hoc cedere ad factum volo, Plaut. capt. 352 ''(doch s. Brix z. St.).'' – β) '''''Fortgang haben, vonstatten gehen, Erfolg haben, ausgehen,''''' si res'' od.'' fortuna cessisset, Flor. ''(s. Duker'' Flor. 2, 17, 13). – quā ''(inwieweit)'' Parcae sinebant res cedere Latio, Verg. – ''m.'' Advv., male, Vell. ''u.a.:'' alci male, Ov.: bene, Hor.: bene aut secus, Plin. pan.: optime, Quint.: prospere, Nep.: feliciter, Ov.: felicissime, Quint.: parum, Suet.: opinione tardius, Suet.: pro bono, Suet.: citra spem omnium, Flor.: supra vota, Aur. Vict.: utcumque cessura res est, Curt. – impers., si male cesserat ''(Ggstz.'' si bene cesserat), Hor.: ''u.'' utcumque cesserit, Curt. – γ) cedere pro alqa re, '''''für''' etw.'' '''''gelten, gerechnet werden, passieren''''' (t. t. ''der Geschäftsspr.),'' oves, quae binae pro singulis in fructu cedent, Cato: epulae pro stipendio cedunt, Tac. – δ) cedere ''m.'' Dat. ''od. m.'' in ''u. Akk. = an jmd. od. etw.''' kommen,''''' ''auf jmd. od. etw.'' '''''übergehen,''''' ''jmdm. od. einer Sache'' '''''überlassen werden, anheimfallen, zuteil werden''''' ''(s. Dräger''Tac. ann. 13, 39. ''Heräus'' Tac. hist. 4, 64, 14), ut etiam is quaestus huic cederet, Cic.: reliqua praeda victoribus cessit, Tac.: cedit alqd praedae alcis ''od.'' in praedam alcis, ''fällt als B. anheim,'' Liv.: praemium ''(als B.)'' occisi regis Asiam et totum orientem interfectoribus esse cessura, Curt.: Ptolemaeus, cui Aegyptus cesserat, Curt. – ''u.'' cedet (ager) in usum mihi, Hor.: omne dehinc caelum et mare omne in austrum cessit, Tac.: res omnis Albana in Romanum cedit imperium, Liv.: Pompeii Crassique potentia cedit in Caesarem, Tac.: bona interfectorum in medium cessere, ''wurden Gemeingut,'' Tac. – omnes (nationes) in unum cedebant, Tac. – ε) cedere'' m.'' Dat., ''für jmd. od. etw.'' '''''eintreten''''' = ''jmd. od. etw.''' treffen,''''' poena in vicem fidei cesserat, ''Strafe war statt dessen für ehrliche Bezahlung eingetreten,'' Liv. 6, 34, 2: nolle ominari quae captae [http://www.zeno.org/Georges-1913/K/Georges-1913-01-1054 [1054]] urbi cessura forent,'' welche Nachteile für die eroberte Stadt eintreten würden,'' Liv. 23, 43, 14. – ζ) cedere ''m.'' Adv. ''od.'' in'' m. Akk. = wohin od. in etw.'' '''''übergehen,''''' ''zu etw.'' '''''sich verwandeln,''''' huc omnis aratri cessit honos, Verg.: temeritas in gloriam cesserat, Curt.: Cattis victoribus fortuna in sapientiam cessit, ''wurde der Erfolg als Weisheit angerechnet,'' Tac. ''insbes.,'' '''''gehen''''' = '''''abtreten, fortgehen, sich wegbegeben, weichen, sich zurückziehen, ausscheiden,''''' ''v. Leb. auch'' '''''vergehen, verschwinden''''' 1) ''eig.: absol.,'' ego cedam atque abibo, Cic.: cedere paulatim, Caes.: sequi ''(verfolgen),'' dein cedere, Sall.: cedentes violari vetuit, Nep.: suos perculsos cedere animadvertit, Liv.: quia postremus cedis ''(dich davonmachst),'' hoc praemi feres, Plaut.: ''prägn.,'' cesserit parum gratus, ''mag geschieden (gestorben) sein,'' Plin. pan. 43, 4: ''so auch'' Tac. hist. 2, 55. – ''v. Lebl.,'' videtur (aër) quasi locum dare et cedere, Cic.: ut ripae fluminis cedunt, ''je nachdem Raum geben, zurücktreten,'' Tac.: rari ac cedentes capilli, ''zurücktretende,'' Plin. ep.: ''v. Zeit u. Zuständen,'' horae cedunt et dies, Cic.: cedit amor, Verg.: ut primum cessit furor, Verg. – ''m. Ang.'' '''''von wo?'''''semitā ''ausweichen,'' Sen.: cedere e patria ''u. bl.'' c. patriā, Cic.: ex civitate, Cic.: ''u. bl.'' civitate, Liv.: ex acie, Liv.: ab ''od.'' de oppido, Cic.: ab urbe sua, Ov.: de sede secunda aut quarta, Hor.: Italiā, Cic.: finibus alieni imperii, Curt.: e vita ''u. bl.'' vitā, ''aus dem L. scheiden,''Cic.: ''u. so'' mundo, Vell.: e memoria ''u. bl.'' memoriā, ''aus dem G. schwinden,'' Liv.: loco ''u.'' ex loco, ''vom Platze, von seinem Posten weichen, seinen Posten verlassen (milit.'' t. t.), Caes. ''u.'' Liv.: c. foro,'' zahlungsunfähig werden,'' Sen. – ''m. Ang.'' '''''wohin?''''' retro, Liv.: introrsum, Lucr.: in tutum, Liv. – ''m. Ang.'''wem? vor wem?''''' infenso hosti, Liv.: hosti numquam, Nep.: cedere instanti et paulo post instare, Sall.: aër disco cedens, Hor.: sabulum vestigio cedens, ''jedem Tritte nachgebend,'' Curt.: cessit ''(gab nach)'' aliquando ictibus ianua, Augustin.: quā (hoc dorsum) maxime introrsus mari cedit, ''wo er vom M. am meisten landeinwärts zurücktritt,'' Curt.: cutis prementi digito cedit, Cels. – 2) ''übtr.:'' a) ''sich unterordnend weichen, α) der Gewalt, Übermacht'' '''''weichen, unterliegen, sich fügen, nachgeben,''''' ''absol.,'' ubi vinci necesse est, expedit cedere, Quint. – ''m. Ang.'' '''''wem?''''' alci, Cic.: minis alcis, Cic.: fato, ''freiwillig sterben,'' Liv.: tempori, Cic.: rei publicae temporibus, rei publicae, Cic.: tempestati publicae, Liv.: malis, ''erliegen,'' Curt. – β) ''dem Willen jmds.<nowiki>''</nowiki>'''''weichen, sich unterordnen, sich fügen, nachgeben,''''' <span class="zenoTXHighlight0">cedo</span> equidem, nec tibi comes ire recuso, Verg.: cedentes per reverentiam, Tac. – ''gew. m. Ang.'''wem?''''' multorum iustis et officio incensis voluntatibus, Cic.: auctoritati alcis, Cic.: precibus alcis, Cic.: adulationibus alcis, Cic.: nobis rem publicam gubernantibus, Cic.: praecipientibus facillime, Quint. – γ) ''dem Range, den Vorzügen nach''' weichen, nachstehen,'''m. Ang.'''wem?''''' alci, Cic.: gloriae alterius, Vell.: naturae caelesti atque immortali, Quint. – alci virtute, Caes.: alci caritate in regem, Curt.: alci in nulla re, Nep. – ut aut non multum aut nihil omnino Graecis cederetur ''(unpersönl.),'' Cic.: salix quantum cedit olivae... tantum tibi cedit Amyntas, Verg.: Graeciae nihil in hoc genere, Cic. – b) ''aufgebend weichen, α) von einem Besitze, Rechte, m. Ang.'''wovon?'''durch'' Abl., cedere alqā re, ''von etw.'''zurücktreten'''''[http://www.zeno.org/Georges-1913/K/Georges-1913-01-1056 [1055]] = ''auf etw.'''verzichten,''''' possessione agri publici, Liv.: possessionibus, Cic.: bonis, Quint.: ''od. durch'' de ''m. Abl.,'' <span class="zenoTXHighlight0">cedo</span> oppressus de fortuna, de dignitate, Ps. Cic. prid. quam in ex. iret 3, 7. – ''mit Ang.'''zu wessen Gunsten?'''durch'' Dat., alci possessione hortorum, Cic.: Siciliā sibi omni cedi ''(unpersönl.),'' Liv.: alci honore collegae, Liv.: cessit illi (filio) uxore suā pater, Sen. rhet. – ''m. Ang.'''in betreff wessen?''' durch'' Acc., cedere alqd, ''etw.'''abtreten, überlassen, nachlassen,''''' aegre victoriam, Vell.: in dando et cedendo loco, Cic. – ''gew. zugl. m. Ang.'''wem?'''durch'' Dat., alci hereditatem, Varr.: alci currum ''(den Triumphwagen),'' Liv.: multa multis de iure suo, Cic.;'' vgl. die Synon.,'' permitto aliquid iracundiae tuae, do adulescentiae, <span class="zenoTXHighlight0">cedo</span> amicitiae, tribuo parenti, Cic. Sull. 46. – ''m. folg.'' ut ''u. Konj.'' = '''''einräumen, zugestehen,''''' Liv. 6, 42, 3. Tac. ann. 12, 41: ''u. so auch'' non cedere ''m. folg.'' quominus ''u. Konj.,'' Quint. 5, 7, 2: cedamus ''m. folg.'' Acc. ''u.'' Infin., Tert. de idol. 17. – β) ''aus einer Körperschaft<nowiki>''</nowiki>'''''austreten, ausscheiden,''''' Q. Vitellium movit senatu aut sponte cedere passus est, Tac. ann. 2, 48; ''vgl.'' ibid. 11, 25.</p>
#<span class="usage-label-sense"><span class="ib-brac">(</span><span class="ib-content">[https://en.wiktionary.org/wiki/Appendix:Glossary#intransitive intransitive]</span><span class="ib-brac">)</span></span> to [https://en.wiktionary.org/wiki/result#English result], [https://en.wiktionary.org/wiki/turn_out#English turn out], [https://en.wiktionary.org/wiki/happen#English happen], [https://en.wiktionary.org/wiki/yield#English yield]
 
#<span class="usage-label-sense"><span class="ib-brac">(</span><span class="ib-content">[https://en.wiktionary.org/wiki/Appendix:Glossary#intransitive intransitive]</span><span class="ib-brac">)</span></span> to [https://en.wiktionary.org/wiki/withdraw#English withdraw], [https://en.wiktionary.org/wiki/depart#English depart], [https://en.wiktionary.org/wiki/retire#English retire], go away from, [https://en.wiktionary.org/wiki/yield#English yield]
== '''2. cedo'''<ref>Quelle: Karl Ernst Georges: Ausführliches lateinisch-deutsches Handwörterbuch. Hannover <sup>8</sup>1913 (Nachdruck Darmstadt 1998), Band 1, Sp. 1056. Permalink: http://www.zeno.org/nid/20002269384; Lizenz: [http://www.zeno.org/Zeno/-/Lizenz%3A+Gemeinfrei Gemeinfrei]; Faksimiles: [http://www.zeno.org/Georges-1913/K/Georges-1913-01-1056 1056]</ref> ==
##<span class="usage-label-sense"><span class="ib-brac">(</span><span class="ib-content">[https://en.wiktionary.org/wiki/Appendix:Glossary#intransitive intransitive]<span class="ib-comma">,</span> [https://en.wiktionary.org/wiki/military#English military]</span><span class="ib-brac">)</span></span> to withdraw, [https://en.wiktionary.org/wiki/fall_back#English fall back], [https://en.wiktionary.org/wiki/give_up#English give up] one's post, [https://en.wiktionary.org/wiki/yield#English yield]
<p>''u. Plur. archaist.'' '''cette''' (ce ''u.'' *dō, date, ''Imperative zu'' dare; cette ''synkopiert aus'' cedate): 1) ''als Aufforderung zu einer Leistung,'' '''''gib her, bring''''' ''oder''' schaff her''''' ''oder'' '''''hol her, her mit''''' ''usw.,'' cedo aquam manibus, ''Wasser her,'' Plaut.: puerum mihi cedo, Plaut.: cedo aurum mi, Plaut.: cedo manum, cedo dextram, Plaut. ''u.'' Ter.: cette manus, Enn. fr.: cette dextras, Plaut.: carnificem cedo, Naev. com. fr.: cedo senem, Ter.: en eum aliquis cette in conspectum'' (bringt od. holt ihn her vor mein Angesicht),'' aut nos ubi est ducite ad conspectum, Acc. fr.: cedo (aurum) abs te, Plaut. Men. 546. – ''ebenso'' cedo ut = ''her damit, auf daß ich = laß mich (wie'' fac ut), cedo ut bibam, ''od.'' cedo ut inspiciam, Plaut. – ''od. ganz'' adv. (''wie'' age) = '''''wohlan,''''' cedo experiamur, Apul., ''u. mit Beistimmung,'' his legibus si quam vis dare, cedo'' (wohlan, ich bin's zufrieden),'' nuptias adorna, Plaut. – 2) ''als Aufforderung zu einer Aussage usw.,''' laß hören, heraus damit, sage mir, sprich,''''' cedo istuc tuum consilium, Ter.: unum cedo auctorem tui facti, unius profer exemplum, Cic.: cedo igitur, quid faciam, Ter.: cedo, si vos in eo loco essetis, quid aliud fecissetis, Cato fr.: ''u. so'' cedo, si breve parvi sortita est lateris spatium, ''sag wie nun wenn usw. = vollends wenn sie nun gar usw.,'' Iuven. – cedo ''(nur heraus damit),'' cuium puerum hic apposuisti, dic mihi, Ter. – cedo dum (''wie'' age dum), '''''her denn, heraus denn damit,''''' Ter. Phorm. 329. – 3) ''als Aufforderung zur Betrachtung einer Sache, zum Hinblick auf sie,''' da nimm mir nur, da sieh nur, denk dir einmal,''''' cedo mihi leges Attinias, Furias, Cic.: si (Galbam laudas) ut oratorem, cedo ''(da nimm nur),'' quaeso, orationes, et dic etc., Cic.: cedo nunc eiusdem illius inimici mei de me eodem ad verum populum in Campo Martio contionem, Cic.</p></div>
#<span class="usage-label-sense"><span class="ib-brac">(</span><span class="ib-content">[https://en.wiktionary.org/wiki/Appendix:Glossary#intransitive intransitive]</span><span class="ib-brac">)</span></span> to [https://en.wiktionary.org/wiki/disappear#English disappear], [https://en.wiktionary.org/wiki/pass_away#English pass away], [https://en.wiktionary.org/wiki/vanish#English vanish]
#<span class="usage-label-sense"><span class="ib-brac">(</span><span class="ib-content">[https://en.wiktionary.org/wiki/Appendix:Glossary#intransitive intransitive]<span class="ib-comma">,</span> of time</span><span class="ib-brac">)</span></span> to [https://en.wiktionary.org/wiki/pass#English pass], [https://en.wiktionary.org/wiki/elapse#English elapse] <span class="gloss-brac">(</span><span class="gloss-content"><span class="Latn" lang="en">in the 3rd person, with time as subject</span></span><span class="gloss-brac">)</span> <span class="nyms-toggle">[ synonyms ▲]</span>
#:<span class="nyms synonym"><span class="defdate">Synonyms:</span> <span class="Latn" lang="la">[https://en.wiktionary.org/wiki/intercedo#Latin intercēdō]</span>, <span class="Latn" lang="la">[https://en.wiktionary.org/wiki/abeo#Latin abeō]</span>, <span class="Latn" lang="la">[https://en.wiktionary.org/wiki/labor#Latin lābor]</span>, <span class="Latn" lang="la">[https://en.wiktionary.org/wiki/praetereo#Latin praetereō]</span></span>
#<span class="usage-label-sense"><span class="ib-brac">(</span><span class="ib-content">[https://en.wiktionary.org/wiki/Appendix:Glossary#intransitive intransitive]<span class="ib-comma">,</span> with dative</span><span class="ib-brac">)</span></span> to [https://en.wiktionary.org/wiki/cede#English cede], [https://en.wiktionary.org/wiki/give_in#English give in] or [https://en.wiktionary.org/wiki/yield#English yield] (to), [https://en.wiktionary.org/wiki/step_aside#English step aside] (for), [https://en.wiktionary.org/wiki/give_way#English give way] (to) <span class="HQToggle">[ quotations ▼]</span>
##<span class="usage-label-sense"><span class="ib-brac">(</span><span class="ib-content">[https://en.wiktionary.org/wiki/Appendix:Glossary#intransitive intransitive]</span><span class="ib-brac">)</span></span> to be [https://en.wiktionary.org/wiki/inferior#English inferior] to, yield to in rank <span class="HQToggle">[ quotations ▼]</span>
#<span class="usage-label-sense"><span class="ib-brac">(</span><span class="ib-content">[https://en.wiktionary.org/wiki/Appendix:Glossary#transitive transitive]</span><span class="ib-brac">)</span></span> to [https://en.wiktionary.org/wiki/concede#English concede], give up, [https://en.wiktionary.org/wiki/allow#English allow], [https://en.wiktionary.org/wiki/permit#English permit] something to someone, [https://en.wiktionary.org/wiki/grant#English grant], [https://en.wiktionary.org/wiki/surrender#English surrender], [https://en.wiktionary.org/wiki/yield#English yield]
#<span class="usage-label-sense"><span class="ib-brac">(</span><span class="ib-content">[https://en.wiktionary.org/wiki/Appendix:Glossary#intransitive intransitive]<span class="ib-comma">,</span> with dative or in +acc.</span><span class="ib-brac">)</span></span> to [https://en.wiktionary.org/wiki/fall#English fall] (to) (as a possession); [https://en.wiktionary.org/wiki/accrue#English accrue] or [https://en.wiktionary.org/wiki/come#English come] (to)
#<span class="usage-label-sense"><span class="ib-brac">(</span><span class="ib-content">[https://en.wiktionary.org/wiki/Appendix:Glossary#intransitive intransitive]<span class="ib-comma">,</span> with in +acc.</span><span class="ib-brac">)</span></span> to [https://en.wiktionary.org/wiki/become#English become], [https://en.wiktionary.org/wiki/turn_into#English turn into], be or become the [https://en.wiktionary.org/wiki/equivalent#English equivalent] of

Aktuelle Version vom 8. Juni 2025, 11:00 Uhr

cēd-ō uit.-lat. gehen, sich bewegen, fortfahren, mitgehen, weitergehen; einhertreten, einhergehen, einhergegangen kommen, passieren,………

Von uital *kezdō, weitere Ableitung umstritten.

  • Vielleicht stammt es von uig. *ḱyesdʰ- „wegfahren; weggehen“. Kognate sind Sanskrit सेधति sedhati, „vertreiben, verjagen“) und Avestan 𐬯𐬌𐬌𐬀𐬰𐬛𐬀𐬝 (siiazdat̰, „wird verjagen“), aus dem Proto-Indo-Iranischen *ćyazd-, *ćižd-.
  • Andere bezeichnen das uital. Verb als von uig. *ḱye, das Adverb von *ḱe „hier“, + *sed- „sitzen“. vgk. Semantik des engl. set out und des agr. ὁδός hodós.
  • Andere leiten die Endung von -dō „hintun, dar-“ ab.

Verb

cēdō (Präsens-Infinitiv cēdere, Perfekt Aktiv cessī, supine cessum); dritte Konjugation

  1. (intransitiv) gehen, sich bewegen, fortfahren, mitgehen, weitergehen
  2. (intransitiv) ergeben, sich ergeben, geschehen,
  3. (intransitiv) sich zurückziehen, abreisen, sich zurückziehen, weggehen, nachgeben
    1. (intransitiv, militärisch) sich zurückziehen, zurückweichen, seinen Posten aufgeben, nachgeben
  4. (intransitiv) verschwinden, vergehen, verschwinden
  5. (intransitiv, von Zeit) vergehen, verstreichen (in der 3. Person, mit Zeit als Subjekt)
    1. Synonyme: intercēdō, abeō, lābor, praetereō
  6. (intransitiv, mit Dativ) nachgeben, nachgeben oder nachgeben, beiseite treten (für), nachgeben (für)
  7. (intransitiv) im Rang unterlegen sein, ihm nachgeben
  8. (transitiv) zugeben, aufgeben, zulassen, jemandem etwas gestatten, gewähren, ergeben, nachgeben
  9. (intransitiv, mit Dativ oder in +acc.) fallen (auf) (als Besitz); anfallen oder kommen (zu)
  10. (intransitiv, mit in +acc.) werden, sich in etwas verwandeln, sein oder das Äquivalent von werden


Pronunciation

1. cēdo [1] ,

cessī, cessum, ere (über die Etymol. s. Walde2 S. 147), gemessenen Schrittes gehen, treten, I) im allg., einhertreten, einhergehen, einhergegangen kommen, passieren, a) eig. (s. Ussing Plaut. asin. 402. p. 388. Brix Plaut. Men. 1020), cedunt, petunt trecenti, Plaut.: ibi cedit miles, Plaut.: ced. ex transverso, Plaut.: per ora, Hor.: de caelo, Lucr.: ab humana in astra via, Prop.: humano de corpore in amnem, Ov.: nec cedere quoquam, Lucr.: inanis cedis, Plaut.: transvorsus, non provorsus cedit, quasi cancer solet, Plaut. – b) übtr.: α) gehen, schreiten, quam citissume potest, tarn hoc cedere ad factum volo, Plaut. capt. 352 (doch s. Brix z. St.). – β) Fortgang haben, vonstatten gehen, Erfolg haben, ausgehen, si res od. fortuna cessisset, Flor. (s. Duker Flor. 2, 17, 13). – quā (inwieweit) Parcae sinebant res cedere Latio, Verg. – m. Advv., male, Vell. u.a.: alci male, Ov.: bene, Hor.: bene aut secus, Plin. pan.: optime, Quint.: prospere, Nep.: feliciter, Ov.: felicissime, Quint.: parum, Suet.: opinione tardius, Suet.: pro bono, Suet.: citra spem omnium, Flor.: supra vota, Aur. Vict.: utcumque cessura res est, Curt. – impers., si male cesserat (Ggstz. si bene cesserat), Hor.: u. utcumque cesserit, Curt. – γ) cedere pro alqa re, für etw. gelten, gerechnet werden, passieren (t. t. der Geschäftsspr.), oves, quae binae pro singulis in fructu cedent, Cato: epulae pro stipendio cedunt, Tac. – δ) cedere m. Dat. od. m. in u. Akk. = an jmd. od. etw. kommen, auf jmd. od. etw. übergehen, jmdm. od. einer Sache überlassen werden, anheimfallen, zuteil werden (s. DrägerTac. ann. 13, 39. Heräus Tac. hist. 4, 64, 14), ut etiam is quaestus huic cederet, Cic.: reliqua praeda victoribus cessit, Tac.: cedit alqd praedae alcis od. in praedam alcis, fällt als B. anheim, Liv.: praemium (als B.) occisi regis Asiam et totum orientem interfectoribus esse cessura, Curt.: Ptolemaeus, cui Aegyptus cesserat, Curt. – u. cedet (ager) in usum mihi, Hor.: omne dehinc caelum et mare omne in austrum cessit, Tac.: res omnis Albana in Romanum cedit imperium, Liv.: Pompeii Crassique potentia cedit in Caesarem, Tac.: bona interfectorum in medium cessere, wurden Gemeingut, Tac. – omnes (nationes) in unum cedebant, Tac. – ε) cedere m. Dat., für jmd. od. etw. eintreten = jmd. od. etw. treffen, poena in vicem fidei cesserat, Strafe war statt dessen für ehrliche Bezahlung eingetreten, Liv. 6, 34, 2: nolle ominari quae captae [1054] urbi cessura forent, welche Nachteile für die eroberte Stadt eintreten würden, Liv. 23, 43, 14. – ζ) cedere m. Adv. od. in m. Akk. = wohin od. in etw. übergehen, zu etw. sich verwandeln, huc omnis aratri cessit honos, Verg.: temeritas in gloriam cesserat, Curt.: Cattis victoribus fortuna in sapientiam cessit, wurde der Erfolg als Weisheit angerechnet, Tac. insbes., gehen = abtreten, fortgehen, sich wegbegeben, weichen, sich zurückziehen, ausscheiden, v. Leb. auch vergehen, verschwinden 1) eig.: absol., ego cedam atque abibo, Cic.: cedere paulatim, Caes.: sequi (verfolgen), dein cedere, Sall.: cedentes violari vetuit, Nep.: suos perculsos cedere animadvertit, Liv.: quia postremus cedis (dich davonmachst), hoc praemi feres, Plaut.: prägn., cesserit parum gratus, mag geschieden (gestorben) sein, Plin. pan. 43, 4: so auch Tac. hist. 2, 55. – v. Lebl., videtur (aër) quasi locum dare et cedere, Cic.: ut ripae fluminis cedunt, je nachdem Raum geben, zurücktreten, Tac.: rari ac cedentes capilli, zurücktretende, Plin. ep.: v. Zeit u. Zuständen, horae cedunt et dies, Cic.: cedit amor, Verg.: ut primum cessit furor, Verg. – m. Ang. von wo?semitā ausweichen, Sen.: cedere e patria u. bl. c. patriā, Cic.: ex civitate, Cic.: u. bl. civitate, Liv.: ex acie, Liv.: ab od. de oppido, Cic.: ab urbe sua, Ov.: de sede secunda aut quarta, Hor.: Italiā, Cic.: finibus alieni imperii, Curt.: e vita u. bl. vitā, aus dem L. scheiden,Cic.: u. so mundo, Vell.: e memoria u. bl. memoriā, aus dem G. schwinden, Liv.: loco u. ex loco, vom Platze, von seinem Posten weichen, seinen Posten verlassen (milit. t. t.), Caes. u. Liv.: c. foro, zahlungsunfähig werden, Sen. – m. Ang. wohin? retro, Liv.: introrsum, Lucr.: in tutum, Liv. – m. Ang.wem? vor wem? infenso hosti, Liv.: hosti numquam, Nep.: cedere instanti et paulo post instare, Sall.: aër disco cedens, Hor.: sabulum vestigio cedens, jedem Tritte nachgebend, Curt.: cessit (gab nach) aliquando ictibus ianua, Augustin.: quā (hoc dorsum) maxime introrsus mari cedit, wo er vom M. am meisten landeinwärts zurücktritt, Curt.: cutis prementi digito cedit, Cels. – 2) übtr.: a) sich unterordnend weichen, α) der Gewalt, Übermacht weichen, unterliegen, sich fügen, nachgeben, absol., ubi vinci necesse est, expedit cedere, Quint. – m. Ang. wem? alci, Cic.: minis alcis, Cic.: fato, freiwillig sterben, Liv.: tempori, Cic.: rei publicae temporibus, rei publicae, Cic.: tempestati publicae, Liv.: malis, erliegen, Curt. – β) dem Willen jmds.''weichen, sich unterordnen, sich fügen, nachgeben, cedo equidem, nec tibi comes ire recuso, Verg.: cedentes per reverentiam, Tac. – gew. m. Ang.wem? multorum iustis et officio incensis voluntatibus, Cic.: auctoritati alcis, Cic.: precibus alcis, Cic.: adulationibus alcis, Cic.: nobis rem publicam gubernantibus, Cic.: praecipientibus facillime, Quint. – γ) dem Range, den Vorzügen nach weichen, nachstehen,m. Ang.wem? alci, Cic.: gloriae alterius, Vell.: naturae caelesti atque immortali, Quint. – alci virtute, Caes.: alci caritate in regem, Curt.: alci in nulla re, Nep. – ut aut non multum aut nihil omnino Graecis cederetur (unpersönl.), Cic.: salix quantum cedit olivae... tantum tibi cedit Amyntas, Verg.: Graeciae nihil in hoc genere, Cic. – b) aufgebend weichen, α) von einem Besitze, Rechte, m. Ang.wovon?durch Abl., cedere alqā re, von etw.zurücktreten[1055] = auf etw.verzichten, possessione agri publici, Liv.: possessionibus, Cic.: bonis, Quint.: od. durch de m. Abl., cedo oppressus de fortuna, de dignitate, Ps. Cic. prid. quam in ex. iret 3, 7. – mit Ang.zu wessen Gunsten?durch Dat., alci possessione hortorum, Cic.: Siciliā sibi omni cedi (unpersönl.), Liv.: alci honore collegae, Liv.: cessit illi (filio) uxore suā pater, Sen. rhet. – m. Ang.in betreff wessen? durch Acc., cedere alqd, etw.abtreten, überlassen, nachlassen, aegre victoriam, Vell.: in dando et cedendo loco, Cic. – gew. zugl. m. Ang.wem?durch Dat., alci hereditatem, Varr.: alci currum (den Triumphwagen), Liv.: multa multis de iure suo, Cic.; vgl. die Synon., permitto aliquid iracundiae tuae, do adulescentiae, cedo amicitiae, tribuo parenti, Cic. Sull. 46. – m. folg. ut u. Konj. = einräumen, zugestehen, Liv. 6, 42, 3. Tac. ann. 12, 41: u. so auch non cedere m. folg. quominus u. Konj., Quint. 5, 7, 2: cedamus m. folg. Acc. u. Infin., Tert. de idol. 17. – β) aus einer Körperschaft''austreten, ausscheiden, Q. Vitellium movit senatu aut sponte cedere passus est, Tac. ann. 2, 48; vgl. ibid. 11, 25.

2. cedo[2]

u. Plur. archaist. cette (ce u. *dō, date, Imperative zu dare; cette synkopiert aus cedate): 1) als Aufforderung zu einer Leistung, gib her, bring oder schaff her oder hol her, her mit usw., cedo aquam manibus, Wasser her, Plaut.: puerum mihi cedo, Plaut.: cedo aurum mi, Plaut.: cedo manum, cedo dextram, Plaut. u. Ter.: cette manus, Enn. fr.: cette dextras, Plaut.: carnificem cedo, Naev. com. fr.: cedo senem, Ter.: en eum aliquis cette in conspectum (bringt od. holt ihn her vor mein Angesicht), aut nos ubi est ducite ad conspectum, Acc. fr.: cedo (aurum) abs te, Plaut. Men. 546. – ebenso cedo ut = her damit, auf daß ich = laß mich (wie fac ut), cedo ut bibam, od. cedo ut inspiciam, Plaut. – od. ganz adv. (wie age) = wohlan, cedo experiamur, Apul., u. mit Beistimmung, his legibus si quam vis dare, cedo (wohlan, ich bin's zufrieden), nuptias adorna, Plaut. – 2) als Aufforderung zu einer Aussage usw., laß hören, heraus damit, sage mir, sprich, cedo istuc tuum consilium, Ter.: unum cedo auctorem tui facti, unius profer exemplum, Cic.: cedo igitur, quid faciam, Ter.: cedo, si vos in eo loco essetis, quid aliud fecissetis, Cato fr.: u. so cedo, si breve parvi sortita est lateris spatium, sag wie nun wenn usw. = vollends wenn sie nun gar usw., Iuven. – cedo (nur heraus damit), cuium puerum hic apposuisti, dic mihi, Ter. – cedo dum (wie age dum), her denn, heraus denn damit, Ter. Phorm. 329. – 3) als Aufforderung zur Betrachtung einer Sache, zum Hinblick auf sie, da nimm mir nur, da sieh nur, denk dir einmal, cedo mihi leges Attinias, Furias, Cic.: si (Galbam laudas) ut oratorem, cedo (da nimm nur), quaeso, orationes, et dic etc., Cic.: cedo nunc eiusdem illius inimici mei de me eodem ad verum populum in Campo Martio contionem, Cic.

  1. ↑ Quelle: Karl Ernst Georges: Ausführliches lateinisch-deutsches Handwörterbuch. Hannover 81913 (Nachdruck Darmstadt 1998), Band 1, Sp. 1054-1056. Permalink: http://www.zeno.org/nid/20002269376; Lizenz: Gemeinfrei; Faksimiles: 1054 | 1055 | 1056
  2. ↑ Quelle: Karl Ernst Georges: Ausführliches lateinisch-deutsches Handwörterbuch. Hannover 81913 (Nachdruck Darmstadt 1998), Band 1, Sp. 1056. Permalink: http://www.zeno.org/nid/20002269384; Lizenz: Gemeinfrei; Faksimiles: 1056