„provocō“ – Versionsunterschied
| [ungesichtete Version] | [ungesichtete Version] |
Keine Bearbeitungszusammenfassung |
Keine Bearbeitungszusammenfassung |
||
| Zeile 2: | Zeile 2: | ||
Von ''[[prō-]]'' „vor, für“ + ''[[vocō]]'' „rufen“.<div class="mw-heading mw-heading3"> | Von ''[[prō-]]'' „vor, für“ + ''[[vocō]]'' „rufen“.<div class="mw-heading mw-heading3"> | ||
Pronunciation <span class="usage-label-accent"><span class="ib-brac">(</span><span class="ib-content">[[wikipedia:Classical_Latin|Classical Latin]]</span><span class="ib-brac">)</span></span> [[wikt:Wiktionary:International_Phonetic_Alphabet|IPA]]<sup>([[wikt:Appendix:Latin_pronunciation|key]])</sup>: <span class="IPA">/ˈproː.u̯o.koː/</span>, <span class="IPA">[ˈproːu̯ɔkoː],</span> <span class="usage-label-accent"><span class="ib-brac">(</span><span class="ib-content">[[wikipedia:Latin_phonology_and_orthography#Ecclesiastical_pronunciation|modern Italianate Ecclesiastical]]</span><span class="ib-brac">)</span></span> [[wikt:Wiktionary:International_Phonetic_Alphabet|IPA]]<sup>([[wikt:Appendix:Latin_pronunciation|key]])</sup>: <span class="IPA">/ˈpro.vo.ko/</span>, <span class="IPA">[ˈprɔːvoko]</span> | Pronunciation <span class="usage-label-accent"><span class="ib-brac">(</span><span class="ib-content">[[wikipedia:Classical_Latin|Classical Latin]]</span><span class="ib-brac">)</span></span> [[wikt:Wiktionary:International_Phonetic_Alphabet|IPA]]<sup>([[wikt:Appendix:Latin_pronunciation|key]])</sup>: <span class="IPA">/ˈproː.u̯o.koː/</span>, <span class="IPA">[ˈproːu̯ɔkoː],</span> <span class="usage-label-accent"><span class="ib-brac">(</span><span class="ib-content">[[wikipedia:Latin_phonology_and_orthography#Ecclesiastical_pronunciation|modern Italianate Ecclesiastical]]</span><span class="ib-brac">)</span></span> [[wikt:Wiktionary:International_Phonetic_Alphabet|IPA]]<sup>([[wikt:Appendix:Latin_pronunciation|key]])</sup>: <span class="IPA">/ˈpro.vo.ko/</span>, <span class="IPA">[ˈprɔːvoko]</span></div> | ||
</div>'''Verb prōvocō''' (Präsens Infinitiv prōvocāre, Perfekt Aktiv prōvocāvī, Supinum prōvocātum); erste Konjugation | '''Verb prōvocō''' (Präsens Infinitiv prōvocāre, Perfekt Aktiv prōvocāvī, Supinum prōvocātum); erste Konjugation | ||
# [[herausrufen]], [[herbeirufen]] | # [[herausrufen]], [[herbeirufen]] | ||
| Zeile 9: | Zeile 9: | ||
## Antonym: āvocō | ## Antonym: āvocō | ||
# [[herausfordern]] | # [[herausfordern]] | ||
# [[provozieren]] | # [[provozieren]]<br> | ||
<div class="zenoCOMain"><p>'''prō-voco''', āvī, ātum, āre, '''''hervor-, herausrufen, herrufen, aufrufen,''''' I) ''im allg.:'' a) ''eig.:'' erum, ''v. Diener,'' Plaut.: ''ebenso'' cuidam servulo mandant, ut ad se provocet Simonidem, Phaedr.: Pamphilam cantatum, ''hervorrufen,'' Ter. – b) ''übtr., lebl. Objj., hervorkommen-, hervorsteigen, hervorwachsen machen,'' roseo ore diem, ''v. der Aurora,''Ov.; ''vgl.'' dum rota Luciferi provocet orta diem, Tibull.: pr. et elicere novas radiculas, Colum.: pr. fascinum ab inguine, Hor. – II) ''insbes.:'' A) '''''aufrufen, auffordern, ersuchen, anregen,''''' ''im üblen Sinne'' = '''''reizen,''''' 1) ''übh.:'' a) ''eig.:'' tacentes vel summissim fabulantes ad communionem sermonis, Suet.: alqm omni comitate ad hilaritatem et iocos, Suet.: ne nos comitate ac munificentiā nostrā provocemus plebem, Liv.: ''im Passiv,'' qui mecum non solum a me <span class="zenoTXHighlight0">provocatus</span>, sed etiam suā sponte de te communicare solet, Cic.: beneficio provocati, Cic.: nullā iniuriā <span class="zenoTXHighlight0">provocatus</span>, ''gereizt,'' Tac. – b) ''übtr., lebl. Objj.:'' α) ''m.'' Acc. ''dessen, was man auffordert:'' felicitas temporum, quae bonam conscientiam civium tuorum ad usum indulgentiae tuae provocat et attollit, Plin. ep. 10, 12 (7) extr. – β) ''[http://www.zeno.org/Georges-1913/K/Georges-1913-02-2048 [2048]] m.'' Acc. ''dessen, wozu man auffordert, anregt,'' comitate officia, Tac.: sermones, Plin. pan. – 2) ''zum Kampfe, zum Wettkampfe im Spiele, Trinken usw.'' '''''auffordern, herausfordern, reizen,''''' a) ''eig., zum Kampfe,'' alqm ad pugnam, Cic., ad certamen, Flor.: ''u. so oft absol.,'' provocantes ''u. dgl.,'' Liv. ''(s. Weißenborn'' Liv. 3, 60, 3 ''u. Fabri'' Liv. 23, 16, 4). – ''oft im Passiv,'' <span class="zenoTXHighlight0">provocatus</span> maledictis, iniuriis, Cic.: minis et verbis, bello, Tac. – ''zum Spiele,'' alqm in aleam, ut ludat, Plaut.: alqm tesseris, Macr. – ''zum Trinken,'' alqm ad bibendum, Vopisc.: oleo et mero viros, Sen. – ''mit'' Infin., '''''einen Preis darauf setzen,''''' e iecore eorum (mullorum) alecem excogitare provocavit, Plin. 9, 66. – b) ''bildl., jmd. durch etwas gleichs. zum Wettkampfe'' '''''herausfordern,''''' ''mit jmd. in etw.'' '''''wetteifern, -es aufnehmen,''''' senes illos virtute, Plin. ep.: elegiā Graecos, Quint. – Crispinus minimo me provocat, ''zu einer Wette um eine Kleinigkeit,'' Hor. – ''übtr., v. lebl. Subjj.,'' omnes has eius (roboris) dotes ilex solo provocat cocco, Plin.: imm nsum latus Circi templorum pulchritudinem provocat, Plin. ep. – B) ''als gerichtl.'' t. t., ''jmd.'' '''''vorladen, vorfordern, belangen,''''' 1) ''übh.:'' pr. alqm ad iudices, Apul.: alqm apud iudicem, ICt.: ''absol.,'' pr. ad iudicium, ICt. – 2)'' prägn., den Kläger vor eine höhere Instanz'' '''''berufen,''''' ''an eine höhere Instanz'' '''''appellieren,''''' a) ''eig.:'' α) ''zur Zeit der Republik an das Volk (urspr. die Zenturien, später die Tribus),'' provoco, Liv.: pr. ad populum, Cic. ''u.a.:'' pr. a duumviris, Liv. – pr. iudicium ad populum, Val. Max. 8, 1, 1. – β) ''zur Kaiserzt. übh. an einen höheren Richter, in letzter Instanz an den Kaiser,'' pr. ad competentem iudicem et ab eo ad principem, ICt.: pr. adversus sententiam, ICt.: provocandi auxilium perdere, ICt. – b) ''übtr.,'' '''''an''''' ''jmd. od. etw.'' '''''appellieren, sich auf''''' ''jmd. od. etw.'' '''''berufen,''''' pr. ad Catonem, Cic.: ad litteras alcis, Apul.: ad Iudaeorum codices, Augustin. – / ''Perf.-Form'' provocuit, Fulgent. ed. Helm p. 166, 9.</p></div><div class="zenoCOFooter"><div class="zenoCOFooterLine"><div class="zenoCOFooterLineLeft">Quelle:</div><div class="zenoCOFooterLineRight">Karl Ernst Georges: Ausführliches lateinisch-deutsches Handwörterbuch. Hannover <sup>8</sup>1918 (Nachdruck Darmstadt 1998), Band 2, Sp. 2048-2049.</div></div><div class="zenoCOFooterLine"><div class="zenoCOFooterLineLeft">Permalink:</div><div class="zenoCOFooterLineRight">[http://www.zeno.org/nid/20002595524 http://www.zeno.org/nid/20002595524]</div></div><div class="zenoCOFooterLine"><div class="zenoCOFooterLineLeft">Lizenz:</div><div class="zenoCOFooterLineRight">[http://www.zeno.org/Zeno/-/Lizenz%3A+Gemeinfrei Gemeinfrei]</div></div><div class="zenoCOFooterLine"><div class="zenoCOFooterLineLeft">Faksimiles:</div><div class="zenoCOFooterLineRight">[http://www.zeno.org/Georges-1913/K/Georges-1913-02-2048 2048] | [http://www.zeno.org/Georges-1913/K/Georges-1913-02-2050 2049]</div></div><div class="zenoCOFooterLine"><div class="zenoCOFooterLineLeft">Kategorien:</div><div class="zenoCOFooterLineRight">[http://www.zeno.org/Kategorien/T/W%C3%B6rterbuch Wörterbuch]</div></div></div> | |||
Version vom 30. Juni 2024, 15:03 Uhr
Von prō- „vor, für“ + vocō „rufen“.
Verb prōvocō (Präsens Infinitiv prōvocāre, Perfekt Aktiv prōvocāvī, Supinum prōvocātum); erste Konjugation
- herausrufen, herbeirufen
- Synonyme: advocō, ēvocō, invocō, invītō, acciō, arcessō, citō, inclāmō, exciō
- Antonym: āvocō
- herausfordern
- provozieren
prō-voco, āvī, ātum, āre, hervor-, herausrufen, herrufen, aufrufen, I) im allg.: a) eig.: erum, v. Diener, Plaut.: ebenso cuidam servulo mandant, ut ad se provocet Simonidem, Phaedr.: Pamphilam cantatum, hervorrufen, Ter. – b) übtr., lebl. Objj., hervorkommen-, hervorsteigen, hervorwachsen machen, roseo ore diem, v. der Aurora,Ov.; vgl. dum rota Luciferi provocet orta diem, Tibull.: pr. et elicere novas radiculas, Colum.: pr. fascinum ab inguine, Hor. – II) insbes.: A) aufrufen, auffordern, ersuchen, anregen, im üblen Sinne = reizen, 1) übh.: a) eig.: tacentes vel summissim fabulantes ad communionem sermonis, Suet.: alqm omni comitate ad hilaritatem et iocos, Suet.: ne nos comitate ac munificentiā nostrā provocemus plebem, Liv.: im Passiv, qui mecum non solum a me provocatus, sed etiam suā sponte de te communicare solet, Cic.: beneficio provocati, Cic.: nullā iniuriā provocatus, gereizt, Tac. – b) übtr., lebl. Objj.: α) m. Acc. dessen, was man auffordert: felicitas temporum, quae bonam conscientiam civium tuorum ad usum indulgentiae tuae provocat et attollit, Plin. ep. 10, 12 (7) extr. – β) [2048] m. Acc. dessen, wozu man auffordert, anregt, comitate officia, Tac.: sermones, Plin. pan. – 2) zum Kampfe, zum Wettkampfe im Spiele, Trinken usw. auffordern, herausfordern, reizen, a) eig., zum Kampfe, alqm ad pugnam, Cic., ad certamen, Flor.: u. so oft absol., provocantes u. dgl., Liv. (s. Weißenborn Liv. 3, 60, 3 u. Fabri Liv. 23, 16, 4). – oft im Passiv, provocatus maledictis, iniuriis, Cic.: minis et verbis, bello, Tac. – zum Spiele, alqm in aleam, ut ludat, Plaut.: alqm tesseris, Macr. – zum Trinken, alqm ad bibendum, Vopisc.: oleo et mero viros, Sen. – mit Infin., einen Preis darauf setzen, e iecore eorum (mullorum) alecem excogitare provocavit, Plin. 9, 66. – b) bildl., jmd. durch etwas gleichs. zum Wettkampfe herausfordern, mit jmd. in etw. wetteifern, -es aufnehmen, senes illos virtute, Plin. ep.: elegiā Graecos, Quint. – Crispinus minimo me provocat, zu einer Wette um eine Kleinigkeit, Hor. – übtr., v. lebl. Subjj., omnes has eius (roboris) dotes ilex solo provocat cocco, Plin.: imm nsum latus Circi templorum pulchritudinem provocat, Plin. ep. – B) als gerichtl. t. t., jmd. vorladen, vorfordern, belangen, 1) übh.: pr. alqm ad iudices, Apul.: alqm apud iudicem, ICt.: absol., pr. ad iudicium, ICt. – 2) prägn., den Kläger vor eine höhere Instanz berufen, an eine höhere Instanz appellieren, a) eig.: α) zur Zeit der Republik an das Volk (urspr. die Zenturien, später die Tribus), provoco, Liv.: pr. ad populum, Cic. u.a.: pr. a duumviris, Liv. – pr. iudicium ad populum, Val. Max. 8, 1, 1. – β) zur Kaiserzt. übh. an einen höheren Richter, in letzter Instanz an den Kaiser, pr. ad competentem iudicem et ab eo ad principem, ICt.: pr. adversus sententiam, ICt.: provocandi auxilium perdere, ICt. – b) übtr., an jmd. od. etw. appellieren, sich auf jmd. od. etw. berufen, pr. ad Catonem, Cic.: ad litteras alcis, Apul.: ad Iudaeorum codices, Augustin. – / Perf.-Form provocuit, Fulgent. ed. Helm p. 166, 9.