Zum Inhalt springen

„lux“ – Versionsunterschied

aus AufEinWort, der freien Forschung
[ungesichtete Version][ungesichtete Version]
Die Seite wurde neu angelegt: „lux Licht zu umbra Kategorie:Cusanus Begriff Auswahl“
 
KKeine Bearbeitungszusammenfassung
 
Zeile 1: Zeile 1:
lux [[Licht]] zu umbra
lux [[Licht]] zu [[umbra]]
 
'''lūx''', lūcis, f. ''(zu Wz.'' leuk, luk, ''griech.'' λευκός, ''ahd.'' liocht), ''das in der Natur verbreitete'' '''''Licht,''''' ''die'' '''''ausgeströmte Lichtmasse,''''' ''das'' '''''Sonnenlicht,'''''
 
* I) ''eig. u. übtr.:''
** A) ''eig.:''
*** 1) ''im allg.:'' solis,
**** Cic.: lux aestiva, ''das Sommerlicht,'' Verg.: diurna, ''das Tageslicht,'' Lucr. 6, 848: brumalis, ''Winterlicht, Winterzeit,''
**** Ov.: luce ''od.'' solis luce clarius,
**** Cic.: ''vom Licht des Mondes u. der Sterne,'' sub luce maligna (lunae), Verg. – ''u. übh. '''Licht, Glanz,''''' ''die leuchtende u. glänzende Körper von sich strahlen,'' lux aena, ''der Glanz des Erzes,'' Verg.: lychnorum,
**** Cic.: gemmae, Plin. –
*** 2) ''insbes., das'' '''''Tageslicht,''''' ''der'' '''''Tag,''''' ante lucem, ''vor Tage,''
**** Cic.: ad lucem, ''zum Morgen, am Morgen,'' Cic. ''u.'' Suet.: in lucem, ''in den hellen Tag hinein,'' Curt. ''u.'' Mart.: prima lux, ''der anbrechende Tag,''
**** Liv.: luce novā ''od.'' sub luce, ''bei Tagesanbruch,''
**** Ov.: luce ''od.'' luci, ''am Tage,'' Plaut., Cic. ''u.a. (s. Weißenb.'' Liv. 35, 4, 5): luci palam,
**** Cic.: in luci, ''bei Lichte, bei Tage,''Lucr. 4, 233: cum luci simul, ''mit Tagesanbruch,''
**** Plaut.: cum primo luci (masc.), Plaut. cist. 525. Ter. adelph. 841. Comment. ''bei'' Varro LL. 6, 92. Gell. 2, 29, 14: vixdum luce certā, vixdum satis certā luce,
**** Liv.: post solis occasum iam obscurā luce,
**** Liv.: luce clarā, Liv. 23, 10, 7. Auct. b. Hisp. 42, 2: luci claro (masc.), Plaut. aul. 748. Varro sat. Men. 67. 238. 512: in maxima luce, ''am hellen lichten Tage,'' Val. Max. 7, 3, 9. – ''meton., der'' '''''Tag''''' ''als Zeitabschnitt,''centesima,
**** Cic.: per novem luces, Ov. met. 4, 262: natalis, ''Geburtstag,'' [735]
**** Ov.: iugalis, ''Hochzeitstag,'' Ov. –
*** B) ''übtr.:''
**** 1) ''der'' '''''Himmelskörper,''''' illae quae fulgent luces, Cic. Arat. 96. –
**** 2) ''das'' '''''Licht der Welt, Lebenslicht,'''''
***** a) ''eig.:'' lucem intueri, Cic., ''od.'' videre, ''leben,''
****** Ov.: in lucem suscipi,
****** Cic.: sub lucem dare, ''gebären,'' Iuvenc.: in lucem edi,
****** Cic.: luci edi, Cic. poët.: in lucem venire, Manil.: lucem aspicere,
****** Cic.: luce privare,
****** Cic.: cum luce dolorem finire,
****** Ov.: qui hospitio lucis fruitus est annis XXXV III, Corp. inscr. Lat. 10, 4728. –
***** b) ''meton., das'' '''''Leben''''' ''selbst,'' lux ultima, ''d.i. der Tod,''
****** Verg.: corpora luce carentia,
****** Verg.: lucem propriam accipere ''(durch die Geburt),''
****** Cic.: ''dah. als Liebkosungswort,'' mea lux ''od.'' lux mea, '''''mein Leben,''''' Cic. ''u.''
****** Ov.: ''u. so'' lux, salve! Plaut. –
**** 3) ''(wie'' αυγή) ''das'' '''''Augenlicht,''''' ''die'' '''''Augen,''''' damnum lucis ademptae,
***** Ov.: siccā luce, Rutil. –
* II) ''übtr., das'' '''''Licht,'''''
** 1) ''das '''Licht''''' ''der Öffentlichkeit,'' benefacta in luce collocari volunt, ''wollen in den Vordergrund gestellt (= gesehen) werden,''
*** Cic.: Isocrates luce forensi caruit,
*** Cic.: lucem non aspicere, carere publico,
*** Cic.: res occultas in lucem proferre,
*** Cic.: familiam e tenebris in lucem vocavit, ''zog aus der Dunkelheit ans Licht,'' Cic. – ''v. Örtl.,'' in luce Italiae cognosceris, ''im Angesichte Italiens,''
*** Cic.: ''u. so'' in luce Asiae versari ''(Ggstz.'' se Cappadociae latebris occultare), Cic. –
** 2) ''= die'' '''''Erleuchtung, Aufklärung,''''' '''historia testis temporum, lux veritatis,'''
*** '''Cic.: sententiae auctoris lucem desiderant,'''
*** '''Cic.: qui lucem eripere conantur, ''Klarheit in Nacht zu verwandeln,'' Cic. –'''
** '''3) ''(wie'' [[φῶς]]), ''das'' ''Licht = neues Leben, Hilfe, Rettung, Heil,'' lucem dispicere coepistis,'''
*** '''Cic.: lucem afferre rei publicae,'''
*** '''Cic.: lux affulsit civitati,'''
*** '''Liv.: lucem ingenii porrigere civibus,'''
*** '''Cic.: ''v. Pers.,'' lux Dardaniae, spes o fidissima Teucrûm, ''v. Hektor,'' Verg. –'''
** '''4) ''der'' ''Glanz,'' ''d.i.'''''
*** '''a) ''der'' ''Glanzpunkt, leuchtende Mittelpunkt,'' ''die'' ''Sonne,'' haec urbs, lux orbis terrarum, Cic. Cat. 4, 11. –'''
*** '''b) ''Glanz und Ruhm,'' genus sine luce, Sil. 8, 248.'''
 
Quelle:
 
Karl Ernst Georges: Ausführliches lateinisch-deutsches Handwörterbuch. Hannover <sup>8</sup>1918 (Nachdruck Darmstadt 1998), Band 2, Sp. 735-736.
 
Permalink:
 
<nowiki>http://www.zeno.org/nid/20002482452</nowiki>
 
Lizenz:
 
Gemeinfrei
 
From Proto-Italic ''*louks'', from Proto-Indo-European ''*léwks''. Cognates include Ancient Greek λευκός (''[[leukós]]'', “white, blank, light, bright, clear”), Ancient Greek *λύκη (''*lúkē'', “light, morning twilight”), Sanskrit रोचते (''rocate'') and Old English ''lēoht'' (English ''light'' (noun)), Deutsch [[Licht]].
 
=== Pronunciation ===
 
* (''Classical Latin'') IPA<sup>(key)</sup>: [ˈɫuːks]
* (''modern Italianate Ecclesiastical'') IPA<sup>(key)</sup>: [ˈluks]
 
=== Noun ===
'''lūx''' ''<abbr>f</abbr>'' (''genitive'' '''lūcis'''); ''third declension''
 
# light (of the sun, stars etc.)
#: Synonym: lūmen
#: Antonym: tenebrae
# daylight, day, moonlight
#: Synonym: aurōra
#: ''prīmā '''lūce''''' ― at daybreak
#: ''ad '''lūcem''''' ― at dawn
# life
#: Synonym: vīta
# (''figuratively'') public view
# glory, encouragement
# enlightenment, explanation
# splendour
# eyesight, the eyes, luminary
 
==== Declension ====
Third-declension noun.
{| class="wikitable"
!
!singular
!plural
|-
!nominative
|'''lūx'''
|lūcēs
|-
!genitive
|lūcis
|lūcum
|-
!dative
|lūcī
|lūcibus
|-
!accusative
|lūcem
|lūcēs
|-
!ablative
|lūce
lūcī
|lūcibus
|-
!vocative
|'''lūx'''
|lūcēs
|}
[[Kategorie:Cusanus Begriff Auswahl]]
[[Kategorie:Cusanus Begriff Auswahl]]

Aktuelle Version vom 26. Juni 2026, 08:26 Uhr

lux Licht zu umbra

lūx, lūcis, f. (zu Wz. leuk, luk, griech. λευκός, ahd. liocht), das in der Natur verbreitete Licht, die ausgeströmte Lichtmasse, das Sonnenlicht,

  • I) eig. u. übtr.:
    • A) eig.:
      • 1) im allg.: solis,
        • Cic.: lux aestiva, das Sommerlicht, Verg.: diurna, das Tageslicht, Lucr. 6, 848: brumalis, Winterlicht, Winterzeit,
        • Ov.: luce od. solis luce clarius,
        • Cic.: vom Licht des Mondes u. der Sterne, sub luce maligna (lunae), Verg. – u. übh. Licht, Glanz, die leuchtende u. glänzende Körper von sich strahlen, lux aena, der Glanz des Erzes, Verg.: lychnorum,
        • Cic.: gemmae, Plin. –
      • 2) insbes., das Tageslicht, der Tag, ante lucem, vor Tage,
        • Cic.: ad lucem, zum Morgen, am Morgen, Cic. u. Suet.: in lucem, in den hellen Tag hinein, Curt. u. Mart.: prima lux, der anbrechende Tag,
        • Liv.: luce novā od. sub luce, bei Tagesanbruch,
        • Ov.: luce od. luci, am Tage, Plaut., Cic. u.a. (s. Weißenb. Liv. 35, 4, 5): luci palam,
        • Cic.: in luci, bei Lichte, bei Tage,Lucr. 4, 233: cum luci simul, mit Tagesanbruch,
        • Plaut.: cum primo luci (masc.), Plaut. cist. 525. Ter. adelph. 841. Comment. bei Varro LL. 6, 92. Gell. 2, 29, 14: vixdum luce certā, vixdum satis certā luce,
        • Liv.: post solis occasum iam obscurā luce,
        • Liv.: luce clarā, Liv. 23, 10, 7. Auct. b. Hisp. 42, 2: luci claro (masc.), Plaut. aul. 748. Varro sat. Men. 67. 238. 512: in maxima luce, am hellen lichten Tage, Val. Max. 7, 3, 9. – meton., der Tag als Zeitabschnitt,centesima,
        • Cic.: per novem luces, Ov. met. 4, 262: natalis, Geburtstag, [735]
        • Ov.: iugalis, Hochzeitstag, Ov. –
      • B) übtr.:
        • 1) der Himmelskörper, illae quae fulgent luces, Cic. Arat. 96. –
        • 2) das Licht der Welt, Lebenslicht,
          • a) eig.: lucem intueri, Cic., od. videre, leben,
            • Ov.: in lucem suscipi,
            • Cic.: sub lucem dare, gebären, Iuvenc.: in lucem edi,
            • Cic.: luci edi, Cic. poët.: in lucem venire, Manil.: lucem aspicere,
            • Cic.: luce privare,
            • Cic.: cum luce dolorem finire,
            • Ov.: qui hospitio lucis fruitus est annis XXXV III, Corp. inscr. Lat. 10, 4728. –
          • b) meton., das Leben selbst, lux ultima, d.i. der Tod,
            • Verg.: corpora luce carentia,
            • Verg.: lucem propriam accipere (durch die Geburt),
            • Cic.: dah. als Liebkosungswort, mea lux od. lux mea, mein Leben, Cic. u.
            • Ov.: u. so lux, salve! Plaut. –
        • 3) (wie αυγή) das Augenlicht, die Augen, damnum lucis ademptae,
          • Ov.: siccā luce, Rutil. –
  • II) übtr., das Licht,
    • 1) das Licht der Öffentlichkeit, benefacta in luce collocari volunt, wollen in den Vordergrund gestellt (= gesehen) werden,
      • Cic.: Isocrates luce forensi caruit,
      • Cic.: lucem non aspicere, carere publico,
      • Cic.: res occultas in lucem proferre,
      • Cic.: familiam e tenebris in lucem vocavit, zog aus der Dunkelheit ans Licht, Cic. – v. Örtl., in luce Italiae cognosceris, im Angesichte Italiens,
      • Cic.: u. so in luce Asiae versari (Ggstz. se Cappadociae latebris occultare), Cic. –
    • 2) = die Erleuchtung, Aufklärung, historia testis temporum, lux veritatis,
      • Cic.: sententiae auctoris lucem desiderant,
      • Cic.: qui lucem eripere conantur, Klarheit in Nacht zu verwandeln, Cic. –
    • 3) (wie φῶς), das Licht = neues Leben, Hilfe, Rettung, Heil, lucem dispicere coepistis,
      • Cic.: lucem afferre rei publicae,
      • Cic.: lux affulsit civitati,
      • Liv.: lucem ingenii porrigere civibus,
      • Cic.: v. Pers., lux Dardaniae, spes o fidissima Teucrûm, v. Hektor, Verg. –
    • 4) der Glanz, d.i.
      • a) der Glanzpunkt, leuchtende Mittelpunkt, die Sonne, haec urbs, lux orbis terrarum, Cic. Cat. 4, 11. –
      • b) Glanz und Ruhm, genus sine luce, Sil. 8, 248.

Quelle:

Karl Ernst Georges: Ausführliches lateinisch-deutsches Handwörterbuch. Hannover 81918 (Nachdruck Darmstadt 1998), Band 2, Sp. 735-736.

Permalink:

http://www.zeno.org/nid/20002482452

Lizenz:

Gemeinfrei

From Proto-Italic *louks, from Proto-Indo-European *léwks. Cognates include Ancient Greek λευκός (leukós, “white, blank, light, bright, clear”), Ancient Greek *λύκη (*lúkē, “light, morning twilight”), Sanskrit रोचते (rocate) and Old English lēoht (English light (noun)), Deutsch Licht.

Pronunciation

  • (Classical Latin) IPA(key): [ˈɫuːks]
  • (modern Italianate Ecclesiastical) IPA(key): [ˈluks]

Noun

lūx f (genitive lūcis); third declension

  1. light (of the sun, stars etc.)
    Synonym: lūmen
    Antonym: tenebrae
  2. daylight, day, moonlight
    Synonym: aurōra
    prīmā lūce ― at daybreak
    ad lūcem ― at dawn
  3. life
    Synonym: vīta
  4. (figuratively) public view
  5. glory, encouragement
  6. enlightenment, explanation
  7. splendour
  8. eyesight, the eyes, luminary

Declension

Third-declension noun.

singular plural
nominative lūx lūcēs
genitive lūcis lūcum
dative lūcī lūcibus
accusative lūcem lūcēs
ablative lūce

lūcī

lūcibus
vocative lūx lūcēs