Zum Inhalt springen

„Gauch“ – Versionsunterschied

aus AufEinWort, der freien Forschung
[ungesichtete Version][ungesichtete Version]
Die Seite wurde neu angelegt: „<p><span class="etymwb-headword"><span class="etymwb-orth">Gau + ch | </span> <span class="etymwb-gramgrp"><abbr title="" data-toggle="tooltip" data-original-title="Maskulinum">m.</abbr></span> </span>übertragen auch (da die Eintönigkeit des Rufes den Vogel als töricht erscheinen läßt) ‘Tor, Narr’, <abbr title="" data-toggle="tooltip" data-original-title="althochdeutsch">ahd.</abbr> ''<span class="etymwb-mentioned">gouh</span>'' (8. Jh.), <a…“
 
Keine Bearbeitungszusammenfassung
 
Zeile 1: Zeile 1:
<p><span class="etymwb-headword"><span class="etymwb-orth">Gau + ch |&nbsp;</span> <span class="etymwb-gramgrp"><abbr title="" data-toggle="tooltip" data-original-title="Maskulinum">m.</abbr></span> </span>übertragen auch (da die Eintönigkeit des Rufes den Vogel als töricht erscheinen läßt) ‘Tor, Narr’, <abbr title="" data-toggle="tooltip" data-original-title="althochdeutsch">ahd.</abbr> ''<span class="etymwb-mentioned">gouh</span>'' (8. Jh.), <abbr title="" data-toggle="tooltip" data-original-title="mittelhochdeutsch">mhd.</abbr> ''<span class="etymwb-mentioned">gouch</span>'' (auch ‘Tor, Narr, Schelm, Betrogener, armer Tropf’), <abbr title="" data-toggle="tooltip" data-original-title="altsächsisch">asächs.</abbr> <abbr title="" data-toggle="tooltip" data-original-title="mittelniederdeutsch">mnd.</abbr> ''<span class="etymwb-mentioned">gōk</span>'', <abbr title="" data-toggle="tooltip" data-original-title="mittelniederländisch">mnl.</abbr> ''<span class="etymwb-mentioned">gooc</span>'', <abbr title="" data-toggle="tooltip" data-original-title="altenglisch">aengl.</abbr> ''<span class="etymwb-mentioned">gēac</span>'', <abbr title="" data-toggle="tooltip" data-original-title="englisch">engl.&nbsp;</abbr>(mundartlich) ''<span class="etymwb-mentioned">gowk</span>'', <abbr title="" data-toggle="tooltip" data-original-title="altnordisch">anord.</abbr> ''<span class="etymwb-mentioned">gaukr</span>'', <abbr title="" data-toggle="tooltip" data-original-title="schwedisch">schwed.</abbr> ''<span class="etymwb-mentioned">gök</span>'', dazu vgl. <abbr title="" data-toggle="tooltip" data-original-title="althochdeutsch">ahd.</abbr> ''<span class="etymwb-mentioned">guckōn</span>'' (um 1000), <abbr title="" data-toggle="tooltip" data-original-title="mittelhochdeutsch">mhd.</abbr> ''<span class="etymwb-mentioned">gucken</span>'' ‘(wie ein) Kuckuck rufen’.</p><p>Als Vorstufe kann&nbsp;<abbr title="" data-toggle="tooltip" data-original-title="germanisch">ger.</abbr> <span class="etymwb-mentioned">*''gauka''-</span> und weiter <abbr title="" data-toggle="tooltip" data-original-title="indoeuropäisch">uig.</abbr> <span class="etymwb-mentioned">*''ghoug''-</span> angenommen werden, wozu als schwundstufig-reduplizierende Formen <abbr title="" data-toggle="tooltip" data-original-title="litauisch">lit.</abbr> ''<span class="etymwb-mentioned">gegužeė͂</span>'', <abbr title="" data-toggle="tooltip" data-original-title="altrussisch">aruss.&nbsp;</abbr>''<span class="etymwb-mentioned">žegъzulja</span>'', ''<span class="etymwb-mentioned">zegъzica</span>'', <abbr title="" data-toggle="tooltip" data-original-title="russisch">russ.</abbr> (älter) ''<span class="etymwb-mentioned">zegzíca</span>'' (<span class="etymwb-mentioned">зегзица</span>), so daß auch dieser Name sich als onomatopoetische Bildung erweist.</p><p>Nach der innersprachlichen Weiterentwicklung zu ''<span class="etymwb-mentioned">Gauch</span>'' erfolgt (über <abbr title="" data-toggle="tooltip" data-original-title="mittelhochdeutsch">mhd.</abbr> ''<span class="etymwb-mentioned">gucgouch</span>'') mit <span class="etymwb-mentioned">Kuckuck</span> eine Neubildung nach dem Naturlaut.</p><p>Als Euphemismus tritt (seit dem 16. Jh.) <span class="etymwb-mentioned">Kuckuck</span> für <span class="etymwb-mentioned">Teufel</span> u. dgl. ein, vgl. <span class="etymwb-mentioned">zum Kuckuck!</span>, <span class="etymwb-mentioned">hol dich der Kuckuck!</span>; scherzhaft steht der Name für den auf dem Siegel des Gerichtsvollziehers befindlichen Wappenadler (19. Jh.).</p>
<p><span class="etymwb-headword"><span class="etymwb-orth">[[gau]] + [[-ch]] |</span> <span class="etymwb-gramgrp"><abbr title="" data-toggle="tooltip" data-original-title="Maskulinum">m.</abbr></span> </span>übertragen auch (da die Eintönigkeit des Rufes den Vogel als töricht erscheinen läßt) ‘Tor, Narr’, <abbr title="" data-toggle="tooltip" data-original-title="althochdeutsch">ahd.</abbr> ''<span class="etymwb-mentioned">gouh</span>'' (8. Jh.), <abbr title="" data-toggle="tooltip" data-original-title="mittelhochdeutsch">mhd.</abbr> ''<span class="etymwb-mentioned">gouch</span>'' (auch ‘Tor, Narr, Schelm, Betrogener, armer Tropf’), <abbr title="" data-toggle="tooltip" data-original-title="altsächsisch">asächs.</abbr> <abbr title="" data-toggle="tooltip" data-original-title="mittelniederdeutsch">mnd.</abbr> ''<span class="etymwb-mentioned">gōk</span>'', <abbr title="" data-toggle="tooltip" data-original-title="mittelniederländisch">mnl.</abbr> ''<span class="etymwb-mentioned">gooc</span>'', <abbr title="" data-toggle="tooltip" data-original-title="altenglisch">aengl.</abbr> ''<span class="etymwb-mentioned">gēac</span>'', <abbr title="" data-toggle="tooltip" data-original-title="englisch">engl.&nbsp;</abbr>(mundartlich) ''<span class="etymwb-mentioned">gowk</span>'', <abbr title="" data-toggle="tooltip" data-original-title="altnordisch">anord.</abbr> ''<span class="etymwb-mentioned">gaukr</span>'', <abbr title="" data-toggle="tooltip" data-original-title="schwedisch">schwed.</abbr> ''<span class="etymwb-mentioned">gök</span>'', dazu vgl. <abbr title="" data-toggle="tooltip" data-original-title="althochdeutsch">ahd.</abbr> ''<span class="etymwb-mentioned">guckōn</span>'' (um 1000), <abbr title="" data-toggle="tooltip" data-original-title="mittelhochdeutsch">mhd.</abbr> ''<span class="etymwb-mentioned">gucken</span>'' ‘(wie ein) Kuckuck rufen’.</p><p>Als Vorstufe kann&nbsp;<abbr title="" data-toggle="tooltip" data-original-title="germanisch">ger.</abbr> <span class="etymwb-mentioned">*''gauka''-</span> und weiter <abbr title="" data-toggle="tooltip" data-original-title="indoeuropäisch">uig.</abbr> <span class="etymwb-mentioned">*''ghoug''-</span> angenommen werden, wozu als schwundstufig-reduplizierende Formen <abbr title="" data-toggle="tooltip" data-original-title="litauisch">lit.</abbr> ''<span class="etymwb-mentioned">gegužeė͂</span>'', <abbr title="" data-toggle="tooltip" data-original-title="altrussisch">aruss.&nbsp;</abbr>''<span class="etymwb-mentioned">žegъzulja</span>'', ''<span class="etymwb-mentioned">zegъzica</span>'', <abbr title="" data-toggle="tooltip" data-original-title="russisch">russ.</abbr> (älter) ''<span class="etymwb-mentioned">zegzíca</span>'' (<span class="etymwb-mentioned">зегзица</span>), so daß auch dieser Name sich als onomatopoetische Bildung erweist.</p><p>Nach der innersprachlichen Weiterentwicklung zu ''<span class="etymwb-mentioned">Gauch</span>'' erfolgt (über <abbr title="" data-toggle="tooltip" data-original-title="mittelhochdeutsch">mhd.</abbr> ''<span class="etymwb-mentioned">gucgouch</span>'') mit <span class="etymwb-mentioned">Kuckuck</span> eine Neubildung nach dem Naturlaut.</p><p>Als Euphemismus tritt (seit dem 16. Jh.) <span class="etymwb-mentioned">Kuckuck</span> für <span class="etymwb-mentioned">Teufel</span> u. dgl. ein, vgl. <span class="etymwb-mentioned">zum Kuckuck!</span>, <span class="etymwb-mentioned">hol dich der Kuckuck!</span>; scherzhaft steht der Name für den auf dem Siegel des Gerichtsvollziehers befindlichen Wappenadler (19. Jh.).</p>

Aktuelle Version vom 20. Dezember 2023, 17:47 Uhr

gau + -ch | m. übertragen auch (da die Eintönigkeit des Rufes den Vogel als töricht erscheinen läßt) ‘Tor, Narr’, ahd. gouh (8. Jh.), mhd. gouch (auch ‘Tor, Narr, Schelm, Betrogener, armer Tropf’), asächs. mnd. gōk, mnl. gooc, aengl. gēac, engl. (mundartlich) gowk, anord. gaukr, schwed. gök, dazu vgl. ahd. guckōn (um 1000), mhd. gucken ‘(wie ein) Kuckuck rufen’.

Als Vorstufe kann ger. *gauka- und weiter uig. *ghoug- angenommen werden, wozu als schwundstufig-reduplizierende Formen lit. gegužeė͂, aruss. žegъzulja, zegъzica, russ. (älter) zegzíca (зегзица), so daß auch dieser Name sich als onomatopoetische Bildung erweist.

Nach der innersprachlichen Weiterentwicklung zu Gauch erfolgt (über mhd. gucgouch) mit Kuckuck eine Neubildung nach dem Naturlaut.

Als Euphemismus tritt (seit dem 16. Jh.) Kuckuck für Teufel u. dgl. ein, vgl. zum Kuckuck!, hol dich der Kuckuck!; scherzhaft steht der Name für den auf dem Siegel des Gerichtsvollziehers befindlichen Wappenadler (19. Jh.).