tōtus
tōt--us uit.-lat. 'ganz, alles, vollständig, gänzlich, jeder Teil'
1. tōtus[1], a, um, Genet. tōtīus, Dat. tōtī (verwandt mit tūmeo), ganz,
- I) v. einem Gegenstand, der nicht geteilt ist,
- a) ganz, terra, Cic.: mons, Caes.: corpus, Curt.: Italia, Eutr.: res publica, Cic.: exercitus, Caes. u. Eutr.: nox Caes.: annus, Curt.: gregem universum voluit totum avortere, die gesamte Heide (nicht bloß einzelne Stücke) im ganzen (auf einmal), Plaut.: quin aedes totae perpetuae ruant, das ganze Haus in seiner vollen Ausdehnung, von einer Ecke zur anderen, Plaut. – subst., tōtum, ī, n., das Ganze, Ggstz. dimidium, Ter. adelph. 241. Sen. apoc. 8, 3: Ggstz. pars, Macr. somn. Scip. 2, 14, 21. Arnob. 2, 49: Plur. tota, Ggstz. partes, Cic. top. 68. –
- b) ganz = mit Leib und Seele, sum vester totus, euch ganz ergeben, Cic.: totus doleo, gaudeo, ich bin lauter Schmerz, Freude, Plaut.: totus in amore est, Ter.: totus in illis, Hor.: in prece totus eram, Ov.: fratris Thais tota est, Ter.: plebs Hannibalis tota est, Liv.: totos Antiochi Aetolos esse, Liv.: tota tibi est (puella), Tibull.: totus pietatis est, Plin. ep.: totus dei, ganz begeistert, Val. Flacc.: totus animi, ganz aus Seele bestehend, Plin. –
- c) ganz, völlig, sex menses totos, Ter.: bes. hyperbolisch, wenn es nicht darauf ankommt, eine Zeit genau anzugeben, so toto triennio, obgleich hier nur zwei Jahre und einige Monate gemeint sind, Suet. Tib. 51, 2. – subst., totum, ī, n., das Ganze, totum in eo est, ut etc., Cic.: dah. ex toto, gänzlich, ganz und gar, Ov., Cels. u. Colum. (aber Cic. ep. 15, 4, 6 Baiter et tot sociis): in toto, bei der ganzen Sache, überhaupt, Cic.: in totum, im ganzen (Ggstz. particulatim, im einzelnen), Sen. ep. 94, 31; dah. = gänzlich, ganz und gar, Liv. epit. u. Colum., od. = überhaupt,Colum. –
- II) v. einem Gegenstand im Gegensatz zu seinen Teilen, aller, alle, alles [3160] zugleich, sämtlich, equitatus, Auct. b. Alex.: Plur.,tota armenta, Verg.: totos miseruit, Apul.: totis copiis, Caes.: totis horis, Plaut.: totis diebus, Iustin.: totis noctibus, Plin.: totis noctibus diebusque, Petron.: totis viribus, Liv. u. Iustin.: totas in horas, Prop.: nam plerique laudabunt facundiam tuam, plurimi ingenium, toti pudorem, Sidon. epist. 9, 14 extr.; vgl. Oros. 1, 16, 2 Zang. – / Genet. tōtĭus gemessen, Lucr. 1, 984 u.a. – Genet. archaist. toti, Afran. com. 325: Dat. totae u. toto, wie omni totae familiae, Plaut. fr. b. Varro LL. 7, 103: totae (Genet. od. Dat.) rei, Cornif. rhet. 4, 61: totae civitati, Apul. met. 11, 16: toto orbi, Prop. 3, 11, 57: toto exercitui, Caes. b.G. 7, 89, 5: toto oppido, Hirt. b.G. 8, 34, 4: toto corpori, Curt. 6, 5 (19), 27: toto generi, Hyg. fab. 5: toto familiae patrimonio, Apul. met. 10, 28: toto Romano populo, ibid. 11, 17. – Über den Unterschied zwischen omnis u.totus u. über das lange o s. Serv. Verg. Aen. 1, 185.
2. totus, a, um (v. tot), der so vielte (Ggstz. quotus), detrahitur summae tota pars, quota demitur etc., Manil. 3, 420: quotcumque... censueris, totam partem, Colum. 5, 3, 5.
Unsicher. Vielleicht verwandt mit dem Oskanischen 𐌕𐌏𐌖𐌕𐌏 touto, „Gemeinde, Stadtstaat“, dem Umbrischen 𐌕𐌏𐌕𐌀𐌌 totam, „Stamm“, gem.), aus uital. *toutā „Volk; Bevölkerung, Staatsbürgerschaft“ aus uig. *tewtéh₂ „Volk“.
Adjektiv
tōtus (weibliches tōta, neutrales tōtum); Adjektiv der ersten/zweiten Deklination (Pronominal)
- ganz, alles, vollständig, gänzlich, jeder Teil
- Synonym: cūnctus
- alles zusammen, alles auf einmal
Nutzungshinweise
Bei der Trennung von totus und omnis kann es hilfreich sein, sich an Quintilians Satz (Ins.Or.8.3.70) zu erinnern: "minus est tamen totum dicere, quam omnia" „Es ist weniger das Ganze zu sagen, als all die Teile “.
Pronunciation
- (Classical) IPA(key): /ˈtoː.tus/, [ˈt̪oːt̪ʊs̠]
- (modern Italianate Ecclesiastical) IPA(key): /ˈto.tus/, [ˈt̪ɔːt̪us]
- Hyphenation: to‧tus
Declension
First/second-declension adjective (pronominal).
| Number | Singular | Plural | |||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Case / Gender | Masculine | Feminine | Neuter | Masculine | Feminine | Neuter | |
| Nominative | tōtus | tōta | tōtum | tōtī | tōtae | tōta | |
| Genitive | tōtī̆us | tōtōrum | tōtārum | tōtōrum | |||
| Dative | tōtī | tōtīs | |||||
| Accusative | tōtum | tōtam | tōtum | tōtōs | tōtās | tōta | |
| Ablative | tōtō | tōtā | tōtō | tōtīs | |||
| Vocative | tōte | tōta | tōtum | tōtī | tōtae | tōta | |
- ↑ Quelle: Karl Ernst Georges: Ausführliches lateinisch-deutsches Handwörterbuch. Hannover 81918 (Nachdruck Darmstadt 1998), Band 2, Sp. 3160-3161. Permalink: http://www.zeno.org/nid/20002697181 Lizenz: Gemeinfrei