Zum Inhalt springen

provocō

aus AufEinWort, der freien Forschung
Dies ist die aktuelle Version dieser Seite, zuletzt bearbeitet am 8. Juni 2025 um 12:39 Uhr durch Nikolaos (Diskussion | Beiträge) (Textersetzung - „{{lat.}}“ durch „Sprachstufe::lat.“).
(Unterschied) ← Nächstältere Version | Aktuelle Version (Unterschied) | Nächstjüngere Version → (Unterschied)

pro-vocō lat. provozieren,

Von prō- „vor, für“ +‎ vocō „rufen“.

Pronunciation (Classical Latin) IPA(key): /ˈproː.u̯o.koː/, [ˈproːu̯ɔkoː], (modern Italianate Ecclesiastical) IPA(key): /ˈpro.vo.ko/, [ˈprɔːvoko]

Verb prōvocō (Präsens Infinitiv prōvocāre, Perfekt Aktiv prōvocāvī, Supinum prōvocātum); erste Konjugation

  1. herausrufen, herbeirufen
    1. Synonyme: advocō, ēvocō, invocō, invītō, acciō, arcessō, citō, inclāmō, exciō
    2. Antonym: āvocō
  2. herausfordern
  3. provozieren

provocō[1]

prō-voco, āvī, ātum, āre, hervor-, herausrufen, herrufen, aufrufen,

  • I) im allg.:
    • a) eig.: erum, v. Diener, Plaut.: ebenso cuidam servulo mandant, ut ad se provocet Simonidem, Phaedr.: Pamphilam cantatum, hervorrufen, Ter. –
    • b) übtr., lebl. Objj., hervorkommen-, hervorsteigen, hervorwachsen machen, roseo ore diem, v. der Aurora,Ov.; vgl. dum rota Luciferi provocet orta diem, Tibull.: pr. et elicere novas radiculas, Colum.: pr. fascinum ab inguine, Hor. –
  • II) insbes.:
    • A) aufrufen, auffordern, ersuchen, anregen, im üblen Sinne = reizen,
      • 1) übh.:
        • a) eig.: tacentes vel summissim fabulantes ad communionem sermonis, Suet.: alqm omni comitate ad hilaritatem et iocos, Suet.: ne nos comitate ac munificentiā nostrā provocemus plebem, Liv.: im Passiv, qui mecum non solum a me provocatus, sed etiam suā sponte de te communicare solet, Cic.: beneficio provocati, Cic.: nullā iniuriā provocatus, gereizt, Tac. –
        • b) übtr., lebl. Objj.:
          • α) m. Acc. dessen, was man auffordert: felicitas temporum, quae bonam conscientiam civium tuorum ad usum indulgentiae tuae provocat et attollit, Plin. ep. 10, 12 (7) extr. –
          • β) [2048] m. Acc. dessen, wozu man auffordert, anregt, comitate officia, Tac.: sermones, Plin. pan. –
      • 2) zum Kampfe, zum Wettkampfe im Spiele, Trinken usw. auffordern, herausfordern, reizen,
        • a) eig., zum Kampfe, alqm ad pugnam, Cic., ad certamen, Flor.: u. so oft absol., provocantes u. dgl., Liv. (s. Weißenborn Liv. 3, 60, 3 u. Fabri Liv. 23, 16, 4). – oft im Passiv, provocatus maledictis, iniuriis, Cic.: minis et verbis, bello, Tac. – zum Spiele, alqm in aleam, ut ludat, Plaut.: alqm tesseris, Macr. – zum Trinken, alqm ad bibendum, Vopisc.: oleo et mero viros, Sen. – mit Infin., einen Preis darauf setzen, e iecore eorum (mullorum) alecem excogitare provocavit, Plin. 9, 66. –
        • b) bildl., jmd. durch etwas gleichs. zum Wettkampfe herausfordern, mit jmd. in etw. wetteifern, -es aufnehmen, senes illos virtute, Plin. ep.: elegiā Graecos, Quint. – Crispinus minimo me provocat, zu einer Wette um eine Kleinigkeit, Hor. – übtr., v. lebl. Subjj., omnes has eius (roboris) dotes ilex solo provocat cocco, Plin.: imm nsum latus Circi templorum pulchritudinem provocat, Plin. ep. –
    • B) als gerichtl. t. t., jmd. vorladen, vorfordern, belangen,
      • 1) übh.: pr. alqm ad iudices, Apul.: alqm apud iudicem, ICt.: absol., pr. ad iudicium, ICt. –
      • 2) prägn., den Kläger vor eine höhere Instanz berufen, an eine höhere Instanz appellieren,
        • a) eig.:
          • α) zur Zeit der Republik an das Volk (urspr. die Zenturien, später die Tribus), provoco, Liv.: pr. ad populum, Cic. u.a.: pr. a duumviris, Liv. – pr. iudicium ad populum, Val. Max. 8, 1, 1. –
          • β) zur Kaiserzt. übh. an einen höheren Richter, in letzter Instanz an den Kaiser, pr. ad competentem iudicem et ab eo ad principem, ICt.: pr. adversus sententiam, ICt.: provocandi auxilium perdere, ICt. –
        • b) übtr., an jmd. od. etw. appellieren, sich auf jmd. od. etw. berufen, pr. ad Catonem, Cic.: ad litteras alcis, Apul.: ad Iudaeorum codices, Augustin. – / Perf.-Form provocuit, Fulgent. ed. Helm p. 166, 9.
  1. ↑ Quelle: Karl Ernst Georges: Ausführliches lateinisch-deutsches Handwörterbuch. Hannover 81918 (Nachdruck Darmstadt 1998), Band 2, Sp. 2048-2049. Permalink: http://www.zeno.org/nid/20002595524; Lizenz: Gemeinfrei; Faksimiles: 2048 | 2049