Zum Inhalt springen

arguō

aus AufEinWort, der freien Forschung

argu--ō lat.


Wird oft als konfessionelles Verb verstanden, das „hell machen, erleuchten“ soll, von uit. *argu- „hell“ (Proto-Italic *argu-), von uig. *h₂érǵus „weiß“ (Proto-Indo-European *h₂érǵus), von uig *h₂erǵ- (Proto-Indo-European *h₂erǵ-). Daher verwandt mit dem altgriechischen ἄργυρος (árguros) und dem hethitischen ḫarki-, „hell, weiß“. Wenn so, vergleichen Sie das Englische „declare“ (wörtlich „klar machen“) für die Bedeutungsentwicklung.

Duchesne-Guillemin, Laroche and Melchert reject the above etymology and instead compare arguo with the semantically better-fitting Hittite [script needed] (arkuwā(i)-, “state one's case, make a plea”).

Aussprache

[✐ | ✎]

(Klassische) IPA(Tonart): /ˈar.ɡu.oː/, [ˈärɡuoː]

(modernes kirchliches Italienisch) IPA(Schlüssel): /ˈar.ɡu.o/, [ˈärɡuo]

Verb

arguō (Präsens-Infinitiv argumentere, Perfekt aktiv arguī, Rückenlage argūtum); dritte Konjugation

  1. (dem Geist klar machen): klären, deutlich machen; behaupten, erklären, beweisen, zeigen
    1. Synonyme: affirmō, firmō, contendō, aiō, fīgō
  2. tadeln, beschuldigen, anklagen mit
    1. Synonyme: accūsō, verurteilen, crīminor, compellō, obloquor, obiectō, corripiō, arripiō, pulsō, incūsō, arcessō
  3. tadeln, tadeln
    1. Synonyme: obiūrgō, castīgō, perstringō, īnsector, corripiō, exprobrō, accūsō, incūsō, damnō, obloquor, acclāmō, inclāmō, increpō, animadvertō, reprehendō, compellō
  4. als falsch anprangern

arguo[1]

[✐ | ✎]

arguo, uī, uitūrus, ere (v. ἀργός), im hellen Lichte zeigen,

I) im allg, deutlich kundgeben, -zu erkennen geben, unumstößlich behaupten, -beweisen, -dartun, ego, cum peribat, vidi, non ex auditu arguo, behaupte es nicht vom Hörensagen, Plaut.: arguendi peritior, geschickter, seine Angaben glaubhaft zu machen, Tac.: tute argue quae dicis, Apul. – m. folg. (Acc. u. ) Infin., si arguitur non licere, Cic.: speculatores non legatos venisse arguit, Liv. – dah. übtr., meist von natürlichen Zeichen, jmd. od. etw. kundgeben, charakterisieren, verraten (s. Bünem. Lact. de ira 20, 3. p. 1094 sq.), degeneres animos timor arguit, Verg. amantem et languor et silentium arguit, Hor.: exitus est, qui arguit felicitatem, Lact.: u. das Passiv mit medialer Bed. = sich kundgeben, sich verraten, genus arguitur vultu, Ov.: apparet virtus arguiturque malis, Ov.: laudibus arguitur vini vinosus Homerus, Hor. – II) insbes.: A) als falsch offenbaren, d.i. a) eine Sache als falsch, als unzulässig, als irrtümlich, als unhaltbar darstellen od. erweisen, als verwerflich nachweisen, leges Macedoniae dedit cum tanta cura... quas ne usus quidem longo tempore, qui unus est legum corrector, experiendo argueret, daß selbst eine vieljährige Erfahrung bei dem Gebrauche nichts an ihnen auszusetzen fand, Liv. 45, 32, 7: quod et Fenestella arguit, Suet. vit. Ter. 1. – m. folg. Acc. u. Infin., primus animalia mensis arguit imponi, Ov. met. 15, 72 sq.: ut suā confessione argueretur unum esse rei publicae corpus atque unius animo regendum, Tac. ann. 1, 12. – b) jmd. des Irrtumszeihen, -überführen, Plinium arguit ratio temporum, Suet. Cal. 8, 3. – B) als schuldig offenbaren, darzutun-, zu erweisen suchen, a) eine Person mit tatsächlichen Beweisen einer Sache''zeihen,jmd.bezichtigen, beschuldigen, bloßstellen(vgl. Ulp. dig. 50, 16, 197: indicasse est detulisse; arguisse accusasse et convicisse), Arguis fatentem. Non est satis. Accusas eum, Cic.: servos ipsos neque accuso neque arguo, Cic.: quod reos, ne apud praefectum urbis arguerentur, ad praetorem detulisset, Tac.: qui arguuntur, die Bezichtigten, Liv.: qui arguuntur, die Bezichtiger, die Ankläger, Liv. – m. Ang. der Beschuldigung (des crimen) od. des Verbrechens im Genet., probri, stupri, dedecoris, Plaut.: malorum facinorum, Plaut.: tanti facinoris, Cic.: summi sceleris, Cic.: defectionis, Curt.: senatus nec liberat eius culpae regem neque arguit, Liv.: si confideret Euander innoxium se rei capitalis argui, Liv.: qui occupandae rei publicae argui non poterant, Tac. ann. 6, 10. – im Abl., hoc crimine te non arguo, Cic. – durch de m. Abl., quaerere de eo crimine, de quo arguatur, Cic.: de quibus quoniam verbo arguit, verbo satis est negare, Cic. – durch Acc. neutr. pronom., hoc ipsum, quod nos arguimus, Cic. Caecin. 3: m. dopp. Acc., id me arguit, Caecil. com. 149: egomet haec ted arguo, Plaut. Men. 940: id quod me arguis, Cic. Phil. 2, 29: id unum ex iis, qui sibi rem aperuisset, arguere sese paratam esse, Liv. 26, 12, 17: im Passiv, non dubitavit id ipsum, quod arguitur, confiteri, Cic. Caecin. 2. – im (Acc. u. ) Infin., quae me arguit hanc domo ab se surripuisse, Plaut.: corruptum a rege capere Cymen noluisse arguebant, Nep.: im Passiv m. Nom. u. Infin., Roscius arguitur occidisse patrem, Cic. – m. Ang.als wen?durch ut (ὡς) m. Acc. od. durch bl. Acc., Britannicum fratrem ut subditivum, Suet.: hunc ut dominum et tyrannum, illum ut proditorem, Iustin.: falsum filium arguituri, Sall. fr.: im Passiv m. Ang.als wer?im Nom., qui non rite creatus tribunus arguebatur, Quint.: cum neuter ab eo, quo arguebatur, mentitus argui posset, Vell. – b) eine Sacheals strafbar nachzuweisen suchen, als strafbar rügen,einer Schuld zeihen, culpa, quam arguo, Liv.: venenum, Quint.: regni voluntatem in Caesare, Vell.: taciturnitatem pudoremque pro tristitia et malignitate, rügen, auslegen als usw., Suet. – / 3. Pers. Plur. Präs. arch. arguont, Plaut. Bacch. 808: Partiz. Perf. argutus (vgl. Charis. 249, 12 Prisc. 10, 12), Plaut. Amph. 883 u. (im Doppelsinn m. Adj. argutus) Pseud. 746 (s. argūtus a. E.): 1. Supin., argutum iri, Paul. ex Fest. 27, 3 (vgl. Prisc. 10, 12): Partiz. Fut. Akt. in der Form arguiturus, Sall. hist. fr. 2, 48 (57); aber arguturus ohne Beleg bei Prisc. 10, 12.

  1. ↑ Quelle: Karl Ernst Georges: Ausführliches lateinisch-deutsches Handwörterbuch. Hannover 81913 (Nachdruck Darmstadt 1998), Band 1, Sp. 566-567. Permalink: http://www.zeno.org/nid/20002226529; Lizenz: Gemeinfrei; Faksimiles: 566 | 567