lux
Erscheinungsbild
lūx, lūcis, f. (zu Wz. leuk, luk, griech. λευκός, ahd. liocht), das in der Natur verbreitete Licht, die ausgeströmte Lichtmasse, das Sonnenlicht,
- I) eig. u. übtr.:
- A) eig.:
- 1) im allg.: solis,
- Cic.: lux aestiva, das Sommerlicht, Verg.: diurna, das Tageslicht, Lucr. 6, 848: brumalis, Winterlicht, Winterzeit,
- Ov.: luce od. solis luce clarius,
- Cic.: vom Licht des Mondes u. der Sterne, sub luce maligna (lunae), Verg. – u. übh. Licht, Glanz, die leuchtende u. glänzende Körper von sich strahlen, lux aena, der Glanz des Erzes, Verg.: lychnorum,
- Cic.: gemmae, Plin. –
- 2) insbes., das Tageslicht, der Tag, ante lucem, vor Tage,
- Cic.: ad lucem, zum Morgen, am Morgen, Cic. u. Suet.: in lucem, in den hellen Tag hinein, Curt. u. Mart.: prima lux, der anbrechende Tag,
- Liv.: luce novā od. sub luce, bei Tagesanbruch,
- Ov.: luce od. luci, am Tage, Plaut., Cic. u.a. (s. Weißenb. Liv. 35, 4, 5): luci palam,
- Cic.: in luci, bei Lichte, bei Tage,Lucr. 4, 233: cum luci simul, mit Tagesanbruch,
- Plaut.: cum primo luci (masc.), Plaut. cist. 525. Ter. adelph. 841. Comment. bei Varro LL. 6, 92. Gell. 2, 29, 14: vixdum luce certā, vixdum satis certā luce,
- Liv.: post solis occasum iam obscurā luce,
- Liv.: luce clarā, Liv. 23, 10, 7. Auct. b. Hisp. 42, 2: luci claro (masc.), Plaut. aul. 748. Varro sat. Men. 67. 238. 512: in maxima luce, am hellen lichten Tage, Val. Max. 7, 3, 9. – meton., der Tag als Zeitabschnitt,centesima,
- Cic.: per novem luces, Ov. met. 4, 262: natalis, Geburtstag, [735]
- Ov.: iugalis, Hochzeitstag, Ov. –
- B) übtr.:
- 1) der Himmelskörper, illae quae fulgent luces, Cic. Arat. 96. –
- 2) das Licht der Welt, Lebenslicht,
- a) eig.: lucem intueri, Cic., od. videre, leben,
- Ov.: in lucem suscipi,
- Cic.: sub lucem dare, gebären, Iuvenc.: in lucem edi,
- Cic.: luci edi, Cic. poët.: in lucem venire, Manil.: lucem aspicere,
- Cic.: luce privare,
- Cic.: cum luce dolorem finire,
- Ov.: qui hospitio lucis fruitus est annis XXXV III, Corp. inscr. Lat. 10, 4728. –
- b) meton., das Leben selbst, lux ultima, d.i. der Tod,
- Verg.: corpora luce carentia,
- Verg.: lucem propriam accipere (durch die Geburt),
- Cic.: dah. als Liebkosungswort, mea lux od. lux mea, mein Leben, Cic. u.
- Ov.: u. so lux, salve! Plaut. –
- a) eig.: lucem intueri, Cic., od. videre, leben,
- 3) (wie αυγή) das Augenlicht, die Augen, damnum lucis ademptae,
- Ov.: siccā luce, Rutil. –
- 1) im allg.: solis,
- A) eig.:
- II) übtr., das Licht,
- 1) das Licht der Öffentlichkeit, benefacta in luce collocari volunt, wollen in den Vordergrund gestellt (= gesehen) werden,
- Cic.: Isocrates luce forensi caruit,
- Cic.: lucem non aspicere, carere publico,
- Cic.: res occultas in lucem proferre,
- Cic.: familiam e tenebris in lucem vocavit, zog aus der Dunkelheit ans Licht, Cic. – v. Örtl., in luce Italiae cognosceris, im Angesichte Italiens,
- Cic.: u. so in luce Asiae versari (Ggstz. se Cappadociae latebris occultare), Cic. –
- 2) = die Erleuchtung, Aufklärung, historia testis temporum, lux veritatis,
- Cic.: sententiae auctoris lucem desiderant,
- Cic.: qui lucem eripere conantur, Klarheit in Nacht zu verwandeln, Cic. –
- 3) (wie φῶς), das Licht = neues Leben, Hilfe, Rettung, Heil, lucem dispicere coepistis,
- Cic.: lucem afferre rei publicae,
- Cic.: lux affulsit civitati,
- Liv.: lucem ingenii porrigere civibus,
- Cic.: v. Pers., lux Dardaniae, spes o fidissima Teucrûm, v. Hektor, Verg. –
- 4) der Glanz, d.i.
- a) der Glanzpunkt, leuchtende Mittelpunkt, die Sonne, haec urbs, lux orbis terrarum, Cic. Cat. 4, 11. –
- b) Glanz und Ruhm, genus sine luce, Sil. 8, 248.
- 1) das Licht der Öffentlichkeit, benefacta in luce collocari volunt, wollen in den Vordergrund gestellt (= gesehen) werden,
Quelle:
Karl Ernst Georges: Ausführliches lateinisch-deutsches Handwörterbuch. Hannover 81918 (Nachdruck Darmstadt 1998), Band 2, Sp. 735-736.
Permalink:
http://www.zeno.org/nid/20002482452
Lizenz:
Gemeinfrei
From Proto-Italic *louks, from Proto-Indo-European *léwks. Cognates include Ancient Greek λευκός (leukós, “white, blank, light, bright, clear”), Ancient Greek *λύκη (*lúkē, “light, morning twilight”), Sanskrit रोचते (rocate) and Old English lēoht (English light (noun)), Deutsch Licht.
- (Classical Latin) IPA(key): [ˈɫuːks]
- (modern Italianate Ecclesiastical) IPA(key): [ˈluks]
lūx f (genitive lūcis); third declension
- light (of the sun, stars etc.)
- Synonym: lūmen
- Antonym: tenebrae
- daylight, day, moonlight
- Synonym: aurōra
- prīmā lūce ― at daybreak
- ad lūcem ― at dawn
- life
- Synonym: vīta
- (figuratively) public view
- glory, encouragement
- enlightenment, explanation
- splendour
- eyesight, the eyes, luminary
Third-declension noun.
| singular | plural | |
|---|---|---|
| nominative | lūx | lūcēs |
| genitive | lūcis | lūcum |
| dative | lūcī | lūcibus |
| accusative | lūcem | lūcēs |
| ablative | lūce
lūcī |
lūcibus |
| vocative | lūx | lūcēs |