Zum Inhalt springen

Werk:Quaestiones disputatae de rerum principio/Quaestio I.

aus AufEinWort, der freien Forschung

s. Logikanalyse zu Quaestiones disputatae de rerum principio Quaestio I.

S. 1

Utrum sit dare unum Primum Principium rerum omnium simpliciter et absolute?

Augustinus epist. 146. et haeresi 46. et 75. lib. de Trinit. c. 24. Alensis 2. part. quaest. 1. mem. 1. D. Thom. 1. part. quaest. 44. art. 1. Expositores ejus ibid. Richardus in 2. dist. 1. art. 4. Gabriel ibid, quaest. 2. Occam quaest. 4. VasIuez 1. part. disp. 171. cap. 1. Molina quaest. 44. art. 1. Valentia disp. de Deo creatore, quaest. 1. puncto 1. Doctor de primo principio, cap. 2. et in 2. dist. 1. ibid. nes ejus sequaces.

(1) 1. — Quaestionis divisio. — Circa istam quaestionem sic procedere intendo:

  • primo intendo tollere aequivocationem, ut ostendatur de quo principio fiat quaestio [n. 8]:
  • secundo volo proponere diversorum circa hoc opiniones [n. 10 seqq.]:
  • tertio inquirere et confirmare catholicam veritatem [n. 16. seqq.]:
  • quarto declarare singularem Primi Principii unitatem (n. 43. seqq.).

Articulus I.

Ostenditur de quo principio fiat quaesto.

(2) 2. — Primum in genere. — Circa primum, sciendum quid est primum in genere, et primum simpliciler. — Vocatur primum in genere sive in ordine illud quod ab omnibus illius generis praesupponitur, et omnia alia se habent per quamdam additionem ad illud. Sic in genere generabilium et corruptibilium ponimus tria prima principia: materiam, formam et privationem. Quae, quamvis sint tria secundum rationem, sunt tamen duo secundum rem, eo quod realiter privatio educitur cum materia, ut patet circa finem lib. I. Physicor. teat. Com. 59.[1] et 66.[2]. Unde privatio est principium fiendi, non vero essendi; materia enim et forma esse rei generabilis constituunt.

S. 2

(3) 3, — Materia metaphysica. — Sic etiam dico, quod, in genere materiarum, materia metaphysica est materia primo prima [infr. q. 8. n. (19 seqq.)]. Vocatur autem materia metaphysica illud quod praestat fulcimentum cuicumque formae, qualem ponimus in Angelis et anima rationali[3], secundum Augustinum et Boétium, De unitate et Uno c. 1. et 2.

(4) 4, — Materia extensa, — Vocatur autem materia extensa materia mathematica secundo prima [infr. q. 8. n. (20)], quia, ut communiter tenetur, sub quantitate et sub forma corporea est subiectum generationis. Tamen quia natura non agit, nisi per instrumenta sua, quae sunt quatuor qualitates, quae contrarietatem non habent ad formam corpoream, ideo non corrumpunt eam, tum quia subiectum tale esse debet, quod ab agente possit attingi: materia autem incorporea ab agente corporali, agente per dispositiones singulares et corporeas, attingi non potest.

(5) 5. — Materiae metaphysicae ad mathematicam relatio. — Sic igitur materia metaphysica est primo prima in genere materiarum, materia mathematica secundo prima in genere materiarum, quae subsunt diversis generationibus et corruptionibus.

6. — In quolibet genere vel specie est materia primo prima. — Et secundum hoc, in quolibet genere, vel in qualibet specie est dare suam materiam primo primam, ut semen in genere animalium, aqua in genere liquabilium, terra in genera aridorum, et sic in diversis generibus est dare aliqua principia, tam in genere esse i principii, ut illa quae dant primum esse formale materiae, quam in genere materialis, et sic de aliis.

De tali primo in genere non quaeritur, utrum sit unum principium, quia patet, quod in diversis generibus sunt diversa principia.

S. 3

(6) 7. — Principium simpliciter primum. — Est aliud Principium, quod dicitur simpliciter Primum, quod comparatur ad omnia, cuiuscumque sint generis aut speciei aut actionis, et respectu omnium habet simpliciter primitatem secundum rationem causalitatis, quae proprie attribuitur causae efficienti; et secundum modum causationis, qui attribuitur formae exemplari, non formae inhaerenti; et secundum rationem finis; quia ista tria genera causarum dicunt perfectionem[4]. Non autem oportet, quod habeat primitatem secundum rationem causae materialis, quia talis dicit imperfectionem[5].

8. — Quid hic quaerendum sit. — Est etiam intelligendum, quod non quaeritur hic de primitate et unitate Dei absolute im sé, de qua agitur in primo Sententiarum[6], sed de primitate et unitate eius in comparatione ad creaturas ratione causae, et maxime efficientis.

(7) Sic ergo patet de quo primo quaero, quia non de primo in genere [n. 2], sed de primo simpliciter [n. 7]; nec de illo absolute, sed ut habet rationem causae respectu omnium aliorum, utrum scilicet talis causa solum sit una.

Articulus II.

Proponuntur dversorum opiones.

S. 4

(8) 9, — Qualiter de Primo Principio inquirendum. — Circa secundum sciendum, quod cum tale Principium, de quo hic quaeritur, secundum opiniones omnium, sit principium separatum, ideo eius primitas et unitas et conditio oportet quod a posteriori inquiratur[7].

10. — Pythagoricorum opinio. — Ex iis igitur quae apparent in creaturis diversis aliqui de illo Principio diversimode sunt locuti. Videmus autem in rebus generaliter ista tria: pluralitatem, contrarietatem, defectibilitatem.

(9) Cum igitur videamus diversa entia a diversis efficientibus procedere, ut hominem ab homine, ignem ab igne, et sic de aliis diversis, maxime in genere et in specie, ex pluralitate rerum diversa esse principia efficientia prima aliqui, ut Pythagorici, crediderunt. Unde ponunt decem esse principia bonorum, sicut patet I. Metaph. c. 3. scilicet: unum, dextrum, masculum, quiescens, rectum, lucens, bonum, quadrangulum, par; et decem malorum, ut patet ibidem, quae sumuntur ex oppositione ad praedicta decem[8].

11. — Opinio Empedoclis. — Alii, attendentes ad contrarietatem quae est in entibus, reduxerunt omnes effectus ad duoprima efficientia, quae vocaverunt contraria, scilicet litem et amicitiam, ut patet de Empedocle I. De Generat.[9].

12, — Manichaeorum positio. — Alii, videntes in rebus esse aliqua bona et aliquas perfectiones, et aliqua mala et aliquos defectus et imperfectiones, dixerunt duo esse principia efficientia: unum spiritualium et incorruptibilium et bonorum, aliud corruptibilium et malorum. Unde huius positionis fuit impius Manichaeus~et sui sequaces, ut patet apud Augustinum, Contra Faustum, lib. 21, et VII. Confession. c. 4.[10].

S. 5

(10) 13, — Reiicitur error Pythagoricorum [n. 10]. — Rationes autem istorum errorum et motiva omnino sunt nulla, ut ad sensum patet. Primo quidem, quia quamyvis in entibus sit multitudo, reducitur tamen ad unum agens. Quod enim agentia multiplicentur respectu diversorum effectuum, hoc est ex imperfectione et limitatione formae et virtutis per contrariam productionem. Unde sic multiplicantur diversae artes propter suam limitationem respectu diversorum artificiatorum, vel diversa agentia specie respectu diversorum effeetuum specie. Quanto autem actualitas formae agentis est maior et aspectus virtutis amplior, tanto de tali agente maior multitudo procedit[11], ut patet de sole respectu generabilium et corruptibilium. Propter quod motivum primae positionis est nullum.

(11) 14, — Diluitur fundamentum Empedoclis [n. 11]. — Secundum etiam non urget: a) tum quia contrarietas effectuum non ponit contrarietatem in efficiente, tam producente quam agente per cognitionem et voluntatem, quia potentiae rationales sunt ad opposita, per quem modum agit Causa prima.

b) Item, videmus, quod in effectibus causatur ordo et unitas ordinis in situ ab efficiente, sive agat per naturam, sive per artem: per naturam, ut patet quantum ad productionem in flore et fructu: quantum ad sitwm, quia folium superponitur fructui, quasi ad conservationem; et ex omnibus istis facit quamdam ordinis unitatem, ut patet in frondibus, stipite, ramis et fructibus; et hoc facit eadem vis naturae activa; et hoc patet in formatione hominis et cuiuslibet animalis. Ita etiam videmus in operibus artis et voluntatis, ut patet in constructione domus, et in omnibus artificiatis ex diversis vel contrariis compositis; quia eorum productio, maxime si ars producat materiam propinquam, et eorum ordinatio reducitur ad unum efficiens.

Quamvis igitur contrarietas sit in effectibus, quia omnia conveniunt in quadam unitate et ordine universi, non oportet quod eorum sint diversa efficientia; imo potius quod unum sit principium eorum omnium, quae in mundo sunt, et sub eodem ordine universi cadunt, cuiusmodi sunt omnia creata[12].

S. 6

(12) 15, — Exploduntur Manichaei [n. 12]. — Motivum etiam tertiae positionis nullum est; a) quia quamvis in entibus sit bonum et malum, et etiam perfectio et defectio, non tamen oportet, quod ista reducantur ad diversa efficientia. Defectus enim et malum, inquantum talia, non habent efficientem causam, sed deficientem, sicut claudicare dicit duo: et ire, et defectuose ire[13]. Nec tamen in isto actu, qui est claudicare, oportet duas virtutes motivas assignare, sed quod est ibi perfectionis et operationis attribuitur virtuti; quod est ibi mali et defectus attribuitur defectui virtutis; sicut dicerem in oculo male vidente, non quod virtus primae Causae sit in aliquo defectuosa. Ac per hoc, in illis, quae ab illa totaliter et immediate procedunt, nullus defectus ex parte efficientis reperitur. Sed in illis, in quibus cooperantur agentia creata, ex defectu virtutis eorum, vel ex indispositione materiae quam requirunt, defectus aliquoties reperitur. Sic igitur mala et defectus reducuntur ad defectum virtutum particularium, ut mala moris ad defectum virtutis particularis naturae.

(13) b) Reducimus etiam omnia mala et defectus ad unum Primum efficiens quodammodo: quod sicut perfectiones omnes accipiunt suum esse, in hoc quod ab ipso producuntur, et ipsum modo aliquo imitantur, tunc gradus perfectionum sumitur et cognoscitur secundum maiorem et minorem appropinquationem ad illud Primum; sic mala et defectus cognoscuntur et distinguuntur secundum maiorem et minorem elongationem ab illo uno Primo perfecto, ita quod perfectio illius est mensura omnium perfectionum secundum rationem appropinquandi et assimilandi, et est mensura omnium malorum secundum rationem elongandi, secundum quod dicitur in II. De Gener. text. 56: Propter longe distare a Primo, reliquo modo conmplevit esse Deus faciens continuam generationem.

Articulus III.

Inquiritur et confirmatur catholica veritas.

S. 7

(14) 16, — Unitas primae Causae multipliciter investiganda. — Circa tertium sciendum, quod cum quaeritur unitas Causae primae respectu omnium entium, oportet unitatem eius tot modis investigare, quot modis Primum dicitur causa aliorum; et oportet, qui vult satisfacere quaestioni, tot modis ostendere Primum esse unum, quot modis habet causalitatem respectu aliorum.

17. — Deus tripliciter Causa prima. — Est autem Causa prima in triplici primitate causalitatis respectu omnium, ut dicit Commentator X. Metaph. com. 7 in fine[14], et XII. Metaph. com. 18 et 24[15], scilicet: in genere causae efficientis, formalis et finalis[16]; non autem est materia, seu causa materialis aliorum, eo quod Primum, inquantum tale, dicit perfectionem: materia autem dicit imperfectionem de se[17].

18. — Proponuntur hic ostendenda. — Oportet igitur ostendere primo, quod omnium sit unum principium efficiens, una prima causa formalis existens, una causa omnium finalis. Secundo oportet ostendere, quod primum efficiens est primum formale exemplare et ultimus finis. Et tunc concludetur, quod prima Causa est simpliciter et invariabiliter una; quod quaerit Quaestio nostra.

§ 1. Demonstratur unum esse primum efficiens omnium.

(15) 19. — Fundamentum demonstrationis. — Circa primum, ad videndum quod sit unum primum efficiens omnium, attendendum est, quod cum causa det esse causato, necesse est ut habeat prius et principalius esse, quam suum causatum; per naturam igitur entis oportet devenire ad naturam causae efficientis.

S. 8

20. — Unitas entis ut communis Deo et creaturae. — Circa naturam entis est sciendum, quod unitas entis, accepti largo modo ut continet Creatorem et creaturam, non est unitas generis, sed est unitas analogiae[18]; propter quod dicit Philosophus, III. Metaph. teat. 10., quod ens genus esse non potest. Cuius ratio est, quia, secundum Aristotelem, IV. Topic. c. 6., differentiae sunt extra naturam generis; non enim est de ratione animalis * ex. gr. * quod sit rationale, vel quod sit irrationale, quamvis divisim necesse sit, ut sit hoc vel illud: nihil autem est quod sit extra naturam entis praedicto modo sumpti; quod enim extra tale ens est nihil omnino est; ideo ens sic acceptum genus esse non potest, sed quoddam analogum est[19].

S. 9

21. — Unitas generis — analogiae. -- Unitas autem generis est unitas praedicationis, quia natura generis reperitur in omnibus de quibus praedicatur, ut patet in animali. Unitas autem analogi est unitas attributionis; quare non est nisi duobus modis: vel quia illa, de quibus analogicum praedicatur, attribuuntur tertio, cui primo et per se inest, ut sanitasdicitur de urina et cibo per attributionem et per comparationem ad animal, cui primo et per se inest Ssanitas; vel quia unum illorum, de quibus analogum praedicatur, attribuitur alteri, hoc est unum illorum, de quibus analogum praedicatur, recipit praedicationem eius, quia attribuitur alteri, de quo illud praedicatur[20]. Sic ens praedicatur analogice de substantia et accidente, et accidentia non dicuntur entia, nisi per attributionem ad substantiam, hoc est, per esse quod habent in substantia et a substantia, iuxta illud: Accidentis esse est in alio esse; et VII. Metaph. text. 2. dicitur, quod Accidentia non sunt entia, sed entis ; non quod accidentia de natura sua non habeant aliquam entitatem, sed quia illa entitas, comparata ad entitatem substantiae, quasi est quaedam non entitas; et etiam actualiter esse naturaliter non habent, nisi ab esse substantiae. Sicut etiam nostrum esse, comparatum ad esse divinum, quasi non est, sicut dicit Dionysius c. 1 De Divin. Nom., ita quod esse proprie, primo et per se sibi convenit[21].

(16) 22, — Ens non est genus. — Ex istis duobus habeo, et quod ens non est genus; quod patet per Philosophum [n. 20], et per rationem, quia differentia est extra rationem generis, sicut rationale est extra rationem animalis, alioquin omne animal esset rationale: nihil autem est, nec excogitari potest, quod sit extra rationem entis, inquantum ens.

23. — Quomodo praedicatur analogum. — Secundo habeo, quod analogum nunquam praedicatur de aliquibus, nisi quia illa reducimus ad terminum, de quo dicitur primo et per se, vel quia de uno dicitur per naturam alterius.

S. 10

(17) 24, — Probatur primo unitas primi Efficientis. — Tune arguo: propone, vel cogita duo entia, quaecumque vis, de quibus dices, quod sunt entia prima. Aut ens dicitur de illis aequaliter, non de uno per naturam alterius, nec de ambobus per naturam tertii: unde * (at) * hoc est impossibile, quia tunc ens esset genus, et praedicaretur ut genus, cuius contrarium ostendi [n. 20 et 22]; ergo praedicatur de illis per attributionem. Hoc autem non potest intelligi nisi uno ex duobus modis, ut dixi [n. 21]: vel quia unum attribuitur alteri, hoc est, habet entitatem, ut accidens a substantia; ergo non ambo sunt prima entia; sed illud primum, propter quod aliud habet esse: vel praedicatur de illis quia ambo attribuuntur tertio, ut sanitas de urina et cibo, quia attribuuntur animali; ergo illud tertium est primum ens, et magis quam ista, quae tu dixisti prima; ergo non possunt esse duo vel plura aeque prima et perfecta entia; ergo cum non sit processus in infinitum in entibus[22], est dare unum primum et solum; igitur cum ratio efficientis sequatur naturam entis, non possunt excogitari duo principia efficientia.

(18) 25. — Secunda probatio. — Item, si sunt duo principia efficientia aeque prima, aut sunt similia, aut contraria. Si similia, aut quodlibet per se est sufficiens ad principiandum omnia complete, per omnem modum; aut neutrum per se est sufficiens, sed ambo. Si primo modo, hoc omnino est mirabile, quia tunc omnino alterum superflueret: natura autem in quocumque effectu, quantumque parvo, evitat superfluitatem[23]; ergo minus patitur superfluitatem in primis et nobilibus principiis. Si neutrum per se est sufficiens; ergo quodlibet est incompletum in ratione principii; ergo neutrum est simpliciter primum, quia primum in quolibet genere est omnino perfectum secundum rationem * illius * generis, sicut patet de virtute activa et generativa in qualibet specie, semper primum simpliciter debet esse simpliciter perfectum. — Si sunt contraria, tunc unum. impedit reliquum, ac per hoc neutrum est perfectum, quia quanto perfectius minus habet de resistentia[24].

(19) 26. — Tertia probatio. — Item, homo, inquantum homo, gerit typum universi, quia est minor mundus[25]: est autem lux per animam rationalem; cum igitur in anima rationali sit unum primum movens, scilicet voluntas; ergo etc.

27, — Quarta probatio. — Item, in quocumque genere est dare minus perfectum et maius perfectum, est dare aliquod simpliciter perfectum; nam per comparationem ad illud dicuntur alia secundum magis et minus, ut dicit Augustinus, VITI. de Trinit. cap. 3. Nune autem, in genere efficientium videmus, tam intensive quam extensive, gradus in causis efficientibus; ergo est dare unum, quod est primum et simplicissimum, mensura aliorum, ac minimum etiam, quod non potest esse nisi unum[26].

S. 11

(20) 28. — Quinta probatio. — Item, si sint duo simpliciter prima, aut quodlibet est tota causa cuiuslibet effectus, et tunc omnis effectus est duorum; aut non est tota causa, et tunc neutrum est simpliciter primum[27].

29. — Sexta probatio. — Item, arguit Aristoteles II. Metaph. text. 5, deinceps: in efficientibus ordinatis, si non est dare primum, non est dare medium, nec ultimum; cum enim de ratione efficientis sit movere, si primum non movet, nec secundum; quia non movet nisi in virtute primi; et eadem ratione nec ultimum, si secundum non movet; ergo si primum non movet, nihil fit. Cum igitur in causis, ut dicitur, non sit processus in infinitum, ut probatur I. Physic. text. 35 et deinceps[28], quia cum infinita non possint pertransiri, si aliquis effectus dependeret a causis infinitis ordinatis, nunquam produceretur; ergo, si non est primum movens vel efficiens, nihil potest produci[29].

30. — Instantia. — Aliqui dicunt, * hanc* rationem esse insufficientem: tum quia non probat primum nisi in efficientibus per motum, qualiter non agit Causa prima: tum quia non probat primum nisi in uno ordine: qui autem poneret duo principia, poneret duos ordines causarum,

§ 2. Demonstratur unum esse primum principium formale exemplare.

S. 12

(21) 31. — Probatur primo. — Secundo, quod sit dare unum principium formale exemplare[30], sic apparet: secundum —illud quod dicit Commentator super illud II. Metaph., text. Com. 17., Quoniam autem in fundamento naturae nihil est distinctum, materia primo recipit formas magis universales, postea magis particulares; et quia processus naturae est de imperfecto ad perfectum, aperte patet, quod: formae materiales quanto magis universales, tanto magis sunt imperfectae. Oppositum tamen est in formis immaterialibus et separatis; quia etiam formae materiales, si possent separatae existere, quanto universaliores, tanto essent perfectiores. Quod patet, quia quanto universaliores, tanto simpliciores; quanto simpliciores, tanto actualiores et perfectiores. Unde sicut forma generis est~simplicior quam forma speciei, ita erit actualior et perfectior. Si ergo ipsum esse esset abstractum per se existens, haberet in se omnem modum simplicitatis, et per consequens omnem modum actualitatis et perfectionis. Cum ergo Ens Primum sit ens per se subsistens, non contractum, quia aliter non esset omnino primum, sed abstractum ab omnibus, cum sit causa omnium, ut ostendi [§ 1]; ergo modo simplicissimo continet omnem perfectionem, quae possit excogitari; ergo est causa formalis * exemplaris * omnium.

Quod autem sic est simplex perfectum formaliter plurificari non potest. Quod patet sic: unitas et veritas rei perfectius salvantur in primo cuiuslibet generis, quam in aliis, cum primum sit mensura aliorum, ut patet de caliditate in igne: sed videmus, quod quaelibet res habet singularitatem suam, quam habet per actualitatem suam, quae est incommunicabilis aliis; ergo cum in Primo sit maior actualitas, est etiam maior singularitas; ergo si haec non potest communicari, ergo minus singularitas actualitatis Primi.

(22) 32. — Probatur secundo. — Item, tale ens sic separatum continet totam rationem entis: totum est illud extra quod nihil est; ergo extra participationem illius nihil est: sed si essent duo principia esse formalia, unum non participaret aliud, et esset omnino extra aliud; ergo non possunt esse duo.

S. 13

33. — Probatur tertio. — Item, plurificatio talium non esset per relationes, ut in Personis divinis, quia unum non esset ab alio, ex quo ambo sunt aequaliter prima; ergo per absoluta. Nunquam autem fit plurificatio per absoluta, nisi quia unum illorum est altero perfectius, ut duae species plurificantur sub genere, quia semper una est perfectior altera, sicut in analogo substantia et accidens sub ente, quia unum est perfectius altero; vel quia ambo sunt imperfecta, ut duo individua sub una specie, quia neutrum claudit vel haurit totam latitudinem speciei: quodlibet autem illorum entium omnino est perfectum et aequaliter; ergo non possunt esse duo formalia aeque prima.

(23) 34. — Probatur quarto. — Item, ad propositum, impossibile est, quod aliquis effectus consequatur aliquam perfectionem, inquantum effectus talis causae, qua caret causa sua; non enim ignis generatus * ex. gr. * haberet caliditatem vel levitatem, si ignis generans ista non haberet. Et si forte habet effectus aliquid perfectionis, quod non sit in causa, hoc non habet ut est causa illius, sed ab aliquo alio. Cuius ratio est, quia causa nobilior est effectu, nec agit ultra terminos perfectionis, quod faceret si effectui aliud, quod non haberet, daret. Sed ostensum est, quod est unum Primum Ens efficiens omnium; ergo illud continet in se perfectiones omnium.

35, — Probatur quinto. — Item, in quolibet genere est dare participans et participatum, et per accidens et per se: sed videmus, quod omnia entia secundum maius et minus habent perfectiones formales; ergo est dare unum ens, cuius perfectionem formalem omnia entia participant, sicut dicit de calido Aristoteles, II. Metaph. text. 4[31].

S. 14

(24) 86. — Probatur sexto. — Ad hoc arguit Aristoteles IV. Metaph. text. 15 et deinceps[32], inquirens veritatem principii, De quolibet aut affirmatio aut negatio, dicens, quod si est dare magis vel minus falsum, ut magis est falsum quatuor esse mille, quam quatuor esse quinque, ergo est dare magis et minus verum; ergo per consequens et unam primam veritatem. Unde dicit, quod hoc principium, De quolibet aut affirmatio, etc., est maxime verum; ergo secundum hoc oportet dare unam primam veritatem formalem virtute continentem omnem veritatem, quia est forma omnium: veritas autem consistit in sua perfectione formali; ergo est una veritas prima formalis omnium formalium perfectionum.

§ 3. Primum efficiens est finis omnium.

(23) 37, — Probatur primo. — Circa lud quod primum Principium sit finis omnium[33], patet primo per rationem Aristotelis XII. Metaphysicae, text. 52, ubi dicit, quod sicut exercitus ordinatur ad ducem, sic totum universum est ordinatum propter respectum ad unum ultimum finem. Unde sicut exercitus non esset unus, nisi haberet unum ducem, sic nec universum esset unum, nisi haberet unum finem[34].

38. — Probatur secundo. — Item, bonwm et finis idem sunt, III. Metaphysicae, text. 3[35], sicut quanto aliquid plus habet de entitate, tanto plus de actualitate et perfectione, et per consequens de bonitate: sed est dare unum ens primum per se solum [§ 1]; ergo et unum finem per se solum: sed ad per se omnia alia reducuntur; ergo erit unus finis, ad quem reducantur.

S. 15

39, — Probatur tertio. — Item, extra infinitum in aliquo genere nihil illius generis potest ultimo terminare, ut extra longitudinem infinitam nulla longitudo[36]: sed experitur mens rationalis (cuius experimentum est principium omnis nostrae certitudinis), quod non satiatur nisi per bonum infinitum[37]; ergo est dare bonum infinitum; ergo si terminet in infinitum, est per rationem infinitam finis; ergo cum nihil sit quod fine careat, aut sit extra participationem istius finis, sequitur, quod omnia tendunt ad istum finem.

Et haec * est * sententia Augustini, VIII. De Trinitate, cap. 3, ubi dicitur, quod Deus non est alio bono bonus, sed est bonum omnis boni; Anselmi in Prosologio, cap. 5: Deus est quidquid est melius esse, quam non esse[38].

40. — Epilogus. — Sic igitur patet, quod est unum solum primum efficiens, quia unum solum primum per se ens; quare una prima sola causa formalis omnium; unde est finis omnium.

§ 4. Efficiens est forma et finis omnium.

(26) 41. — Probatur primo. — Nunc restat videre, quod efficiens sit forma et finis omnium[39]. Et hoc aperte colligitur ex praedictis sic: impossibile est, quod effectus, inquantum talis, participet aliquam perfectionem formalem, quam etiam non habeat efficiens eius causa[40]; cuius causam dixi supra [n. 34]: sed est dare unum solum primum efficiens omnium, ut patet in primo Articulo *[§ 1]*; ergo illud necessario participat perfectiones formales altiori modo, quam habent in rebus; ergo quod est efficiens omnium est causa formalis omnium.

S. 16

42. — Probatur secundo. — Item, finis et bonum sunt idem: sed impossibile est, quod aliquid habeat rationem omnis boni, nisi quod habet rationem omnis perfectionis, cum perfectiones sint de genere bonorum; ergo necesse est, quod illud, quod est causa formalis exemplaris omnium, sit causa finalis in genere bonorum: sed illud erat causa efficiens omnium, ut patet; ergo necesse erit, ut unum, solum, singulare, summum, supremum ens sit simul causa efficiens, causa formalis, causa finalis omnium: sed ostendi, quod erat causa prima simpliciter omnium, quae est Causa efficiens, finalis et formalis omnium; ergo, a primo ad ultimum, una sola Causa prima simpliciter est.

Articulus IV.

Declaratur singularis primi principii unitas.

(27) 43. — Triplex modus unitatis Primi Principii. — Circa quartum, quomodo haec Causa prima habet singularem unitatem. — Circa quod sciendum, quod triplex est conditio suae unitatis, a qua, per defectum alicuius illarum conditionum, omnis creatura procedit [n. 45]. Habet enim primo unitatem substantiae per omnem modum singularitatis, quia sua substantia nullam habet plurificationem[41]. Unde, quia in substantia singulari possunt intelligi aliqua esse unum secundum gradus, quibus unum eorum ab altero continetur, secundum quod una magnitudo tripedalis * ex. gr. * continet in se bipedalem, et bipedalis magnitudinem unius, hoc autem non est perfecta unitas; ideo secundo est unum unitate aequalitatis eorum quae sibi insunt, et hoc absque gradu et inaequalitate eorum[42]. Unde, quia talis unitas adhuc non esset absque aliqua compositione, quia non compateretur perfectam unitatem, ideo est etiam unum unitate simplicitatis, absque omni diversitate[43].

S. 17

44, —- Triplex Causae primae unitas. — Est ergo tripliciter Causa prima una: primo in ratione efficientis, secundo in ratione causae formalis exemplaris, tertio in ratione finis. — Habet etiam triplicem modum unitatis: primus est unitas substantiae singularis: secundus est unitas servans omnem gradum aequalitatis; potentia enim aequalis est scientiae et bonitati, et e converso: tertius est unitas simplicitatis, tollens omnem diversitatem, non distinctionem[44].

45, — Qualiter creaturae a Deo procedunt. — Creaturae autem e contrario procedunt ab eo sub ratione pluralitatis, sub ratione inaequalitatis, sub ratione compositionis. — Sub ratione pluralitatis, quia in eis est mensura in naturis et essentiis, secundum gradus creationis et essentiarum numeros; sub ratione inaequalitatis, quia in eis est mensura in naturis et essentiis secundum gradus perfectionis; sub ratione compositionis, quia in omnibus est compositio, saltem ex esse et essentia, ex quo causatur pondus inclinationis ad casum dissolutionis, iuxta illud Sapient, c. 11 * v. 21. *. Omnia fecisti in numero, pondere et mensura.

46. — Conclusio. — Sic igitur dico, quod Causa prima simpliciter importat primitatem in genere efficientis, formalis et finalis; et secundum istos modos sit una Causa.

  1. ↑ S. 1 (1) Cf. expositionem Doctoris n. 22.
  2. ↑ S. 1 (2) Id. n, 28, — Oxon, I. a. 8. gq. 2. n. 2. — d 28. q. 2m. 4,
  3. ↑ S. 2 (1) Of infra q. 7. — De Anima, q. 15. — Oxon. II. d. 3. per tot; quibus in locis subtiliter examinat an et quo sensu materia ponenda sit in creaturis spiritualibus.
  4. ↑ S. 3 (1) Dari ens unum simpliciter primum quoad causalitatem et finalitatem omnium, praeclare evincit Doctor Oxon. I. d. 2. q. 2. n. 11. seqq. — Report. ib. n. 3. seqqg. — De Primo Princ. cap. 3. — Quaest. Metaph. lib. XII. q. 4-138. ;
  5. ↑ S. 3 (2) Nullimode dari in Deo materiam, multipliciter ostendit Doctor Oxon. I. d. 8. q. 1.— Report. I. d. 8. q. 5. — De Primo Prine. cap. 4. — Quaest. Metaph. lib. XII. q. 6.
  6. ↑ S. 3 (3) Dist. 2.-q. 2.
  7. ↑ S. 3 (4) Quod et demonstrat optime in Oxon. I. d. 2. q. 2. n. 10 seqq. — Report. I. d. 2. g. 2. — Quaest. Metaph. lib. XII. q. 4. — De Primo Prine. eap. 2.
  8. ↑ S. 4 (1) Pythagoricorum opinionem fusius explicat Doctor in Expositione lit. Metaph. Aristotel. 1. I. n. 51. seqq. a
  9. ↑ S. 4 (2) Vid. ib. n. 40. seqq.
  10. ↑ S. 4 (3) Bonum et malum fuisse rerum principia nonnulli senserunt philosophi pagani, quorum opinionem recitat et refutat Aristoteles, et ex eo Scotus loc. cit. n. 44. seqq. Manichaeos autem explodit Subtilis in Oxon. Prol. q. 2. n. 8. — II. d. 87. n. 12.
  11. ↑ S. 5 (1) «Et effectus possunt esse plures, hac Causa existente una, quia in posterioribus potest esse pluralitas cum unitate naturaliter prioris ». — Oxon. II. q. 10. n. 10. — «Nam non est necesse, quod pluralitas in effectu realis arguat pluralitatem in causa; pluralitas enim ab uno illimitato procedere potest », — Jb. d. 16. n. 16.
  12. ↑ S. 5 (2) Cf. Exposit. in Metaph. 1. XU. n. 92. — Quaest. Metaph. 1. XII. q. 29.
  13. ↑ S. 6 (1) Cf. Oxon. I. d. 5. q. 2. n. 4. — d. 37. nn. 14 et 20.
  14. ↑ S. 7 (1) Cf. exposit. Doctor. n. 21. seqq.
  15. ↑ S. 7 (2) Ib. n. 19.
  16. ↑ S. 7 (3) De Primo Prine. ¢. 3. — Oxon. I. d. 2. q, 2. n. 11. seqq. — Re- port. ib. n. 3.
  17. ↑ S. 7 (4) Report. loc. cit.
  18. ↑ S. 8 (1) « Nulla enim maior est analogia, quam sit creaturae ad Deum in ratione essendi ». — Owon. IL. d. 12. q. 2. n. 8. — Cf. bid. n. 2. — Super Praedic, q. 4. — Quod quidem videtur facile posse componi cum doctrina communiter Doctori adtributa et ab ipsomet exposita Oxon. I. d. 3. q. 2. n. 5. seqq. — q. 3. n. 8. seqq. — d. 8. q.3.n. 4. seqq. — De Anima, q. 21. n. 7, si animadvertatur iis in locis loqui de conceptu univoco « qui ita est unus, quod eius unitas sufficit ad contradictionem, affirmando ipsum de eodem »; quo in sensu admittit aliguem conceptum univocum entis dicti de Deo et de creatura, aliquam univocationem, quae optime compati potest cum analogia entis largo modo accepti. — Cf. Quaest. Metaph. 1. IV. q. 1.
  19. ↑ S. 8 (2) Ens non esse genus explicat Doctor ex Aristotele in Ezxpositione Metaph. |. I, pluribusque probat De Anima, q. 21. n. 4. seqq. — Quaest. Metaph. 1. IV. q. 1. n. 9. seqg. — Oxon. I. d. 3. q. 3. n. 6. seqq., praesertim n. 14.
  20. ↑ S. 8 (3) Cf. Oxon. I. d. 8. q. 3. n. 12. — Super Praedic. q. 4.
  21. ↑ S. 9 (1) Cf. Poster. I. q. 30. n. 3 et 7. — q. 6.n. 6. — Super Praedie. q. 8. n. 3. — Quaest. Metaph lib. VII. q. 1. n. 3. — Oxon. II]. d. 6. q. 1. n. 4. — IV. d. 12. g. 1. n. 5 et 15. — Report. ib. — Vid. infra q. 17. n. (2).
  22. ↑ S. 10 (1) Oxon. I, d. 2. q. 2. nm. 11) seqq.. — IV. -d: 49. g: 1. n. 12, = Re port. I. d. 2. q. 2. n. 4. seqq. — Quodlib. q. 3. n. 15. seqq. — De Primo Princ. ¢. 2. conel. 2. — cap. 3. conel. 2. — Quaest. Metaph. lib. II. q. 6. n. 9. seqq. — Physic. VIII. q. 7. nz 2.
  23. ↑ S. 10 (2) De Primo Prine. cap. 2. n. 10. conel. 15. — Oxon. 1. d. 2, q. 7. n. 36.
  24. ↑ S. 10 (3) Oxon. I. d. 2. q. 3. n. 6.
  25. ↑ S. 10 (4) Cf. Oxon. III. d. 32. n. 6. sl ati
  26. ↑ S. 11 (1) Oxon, I. d. 2. 3. n. 5. — Quaest. Metaph. lib. XII. q. 28, — 1. II. q. 6. n. 15. — Quodlib. q. T. n. 27.
  27. ↑ S. 11 (2).Oxon. I. d. 2. q. 3. n. 4. — Il. d. 37. n, 4. — 1V. d. 6. q. 2. n. 3. — De Primo Prine. ¢. 3. n. 11.
  28. ↑ S. 11 (3) Cf. exposit. Doctoris, n. 43.
  29. ↑ S. 11 (4) Hoe ipsum argumentum affert Doctor in Quaestionibus Metaph. lib. II. q. 6. n. 9. seqq. — lib. XL. q. 4. n. 8. — Exposit. in Metaph. lib. IL. n. 10, lateque exponit Oxon. I. d. 2. q. 2. n. 11. seqq. — De Primo Prine. cap. 1; quibus ex locis faciliter potest erui solutio ad instantiam sequentem.
  30. ↑ S. 11 (5) Quod et brevius probat Oxon. I. d. 2. q. 2. n. 18. — De Primo Princ. cap. 3. n. 9. concl. 11 et 12; non quidem quasi Deus sit proprie forma creaturarum, sed quatenus eae dicuntur formatae iuxta cuiusque ideam in mente divina simplicissime existentem, uti pluribi docet Subtilis, maxime in Oxon. I. dd. 35 et 38. — III. d. 2.q. 2. n. 10. — d. 8. n. 20, — d. 36. n. 5. — Report. ib. — Quodlib. gq. 7. — Quaest. Metaph. lib. VII. q. 11. — Cf. Oxon. I. d. 2. q. 2. n. 10. — d. 36. n. 5. — Quodlid. q. 8 n. 24. — Ideo supra pag. 3. n. 7, removet a Primo Principio rationem formae inhaerentis.
  31. ↑ S. 13 (1) Vid. exposit. Doctor. n. 7.
  32. ↑ S. 13 (2) Vid. exposit. Doctor. n. 48 seqq.
  33. ↑ S. 14. (1) Quod etiam probat Doctor Oxon. I. d. 2. q. 2. n. 17. — IV. d. 49. q. 8. n. 7. — Report. I. ib. n. 3. — De Primo Princ. cap. 2. n. 2. conel. 4. — cap. 3. n. 9. seqq. — Physic. VIII. q. 7. — Quaest. Metaph. lib. XI. q. 28.
  34. ↑ S. 14. (2) Vid. exposit. Doctor. n. 80 seqq.
  35. ↑ S. 14. (3) Vide potius exposit. in V. text. com. 21. n. 118. seqq. — Oxon. IV. d. 31. n. 4.
  36. ↑ S. 14. (4) Non est hie sermo de infinito simpliciter, sed de infinito seu wltimo in aliquo genere, quod nempe non ordinatur ad aliud eiusdem generis. — Cf. Oxon, I. d. 13, n. 28. — Quodlib. q.5.n. 2-4. — Quaest. Metaph. lib. II. q. 6. n. 2.
  37. ↑ S. 15 (1) « Voluntas nostra omni finito aliquid maius potest appetere et amare, sicut intellectus intelligere; et quod plus est, videtur inclinatio naturalis ad summe amandum bonum infinitum». — Ozon. I. d. 2. q. 2. n. 31. — De Primo Prine. eap. 4. n. 25.
  38. ↑ S. 15 (2) CF. Oxon. 1. d. 2. q. 2. n. 82. — IL. d. 3. q. 9. n. 14,
  39. ↑ S. 15 (3) Sensu in nota ad n. 31. explicato.
  40. ↑ S. 15 (4) Oxon. I. d. 8. gq. 7. n. 13, — II. d. 3. gq, 10. n. 17. q. 3..n. 14.
  41. ↑ S. 16 (1) Oxon. I. d. 2. qq. 3 et 4. quae solvitur in q. 7. — Report. ib. q. 4. —De Primo Princ. cap, 3. n. 10. — Quaest, Metaph. lib. I. q. 6. — lib. V. q. 1.
  42. ↑ S. 16 (2) Ct. Oxon. I. d. 19. q. 1.n. 8. —d. 31. n. 7. — Quodlid. q. 6. per tot.
  43. ↑ S. 16 (3) Oxon. I. d. 8. q. 1. et 3. — Report. ib. qq. 4 et 5. — De Primo Princ. cap. 4. n. 1. seqq.
  44. ↑ S. 17 (1) Quae distinctio admittenda sit in Divinis optime explicat Doctor Oxon. I. d. 2. q. 4. - d. 8. q. 4. - Report. I. d. 2. g. 5. seqq.
Abgerufen von „https://aufeinwort.info/w/index.php?title=Werk:Quaestiones_disputatae_de_rerum_principio/Quaestio_I.&oldid=199296#Artikulus_I.“