Zum Inhalt springen

„pro“ – Versionsunterschied

aus AufEinWort, der freien Forschung
[ungesichtete Version][ungesichtete Version]
Keine Bearbeitungszusammenfassung
Keine Bearbeitungszusammenfassung
Zeile 1: Zeile 1:
[ lat. [[prō]] <span class="mention-gloss-double-quote">“für, je</span><span class="mention-gloss-double-quote">” ][ dt. [https://de.wiktionary.org/wiki/je je], [[jeweils]] [[für]] ]</span>
[ lat. [[prō]] <span class="mention-gloss-double-quote">“für, je</span><span class="mention-gloss-double-quote">” ][ dt. [https://de.wiktionary.org/wiki/je je], [[jeweils]] [[für]] ]</span>


<span class="mention-gloss-double-quote"><span class="etymwb-headword"><span class="etymwb-orth">pro</span> <span class="etymwb-gramgrp">Präp. </span></span>‘jeweils, je, für jede einzelne Person oder Sache’, Adv. ‘dafür’ (vgl. <span class="etymwb-mentioned">pro eingestellt sein</span>), Gegenwort [https://www.dwds.de/wb/etymwb/kontra kontra](s. d.), gelehrte Übernahme von <abbr title="" data-toggle="tooltip" data-original-title="lateinisch">lat.</abbr> <span class="etymwb-mentioned">prō</span> Präp. ‘über etw. hinaus, vorn an, vor, für, anstatt, gemäß, im Verhältnis zu’, entsprechend <abbr title="" data-toggle="tooltip" data-original-title="griechisch">griech.</abbr> <span class="etymwb-mentioned">pró</span> (<span class="etymwb-mentioned">πρό</span>) ‘voran, vorwärts, vorher, vor’. In der Kaufmannssprache vor Maßen, Gewichten, Zeitangaben (seit 14. Jh.), geläufig in Fügungen wie <span class="etymwb-mentioned">pro Jahr</span>, <span class="etymwb-mentioned">Kopf</span>, <span class="etymwb-mentioned">Person</span>. – <span class="etymwb-headword"><span class="etymwb-orth">pro-</span> </span>erstes Glied in zahlreichen auf das <abbr title="" data-toggle="tooltip" data-original-title="lateinisch">Lat.</abbr> zurückgehenden Zusammensetzungen mit der Bedeutung ‘vor, vorwärts, hervor’ (s. [https://www.dwds.de/wb/etymwb/produzieren produzieren], [https://www.dwds.de/wb/etymwb/profan profan], [https://www.dwds.de/wb/etymwb/progressiv progressiv], [https://www.dwds.de/wb/etymwb/prominent prominent], [https://www.dwds.de/wb/etymwb/Prozedur Prozedur]), ‘vorn (an, auf), im Angesicht’ (s. [https://www.dwds.de/wb/etymwb/prostituieren prostituieren]), ‘für, zum Vorteil von, zugunsten’ (s. [https://www.dwds.de/wb/etymwb/protegieren protegieren] und vgl. Neubildungen wie <span class="etymwb-mentioned">prodeutsch</span>), ‘an Stelle von, anstatt’ (s. [https://www.dwds.de/wb/etymwb/Pronomen Pronomen]), ‘im Verhältnis, Vergleich zu’ (s. [https://www.dwds.de/wb/etymwb/Proportion Proportion]), ‘weg, fort’ (s. [https://www.dwds.de/wb/etymwb/profund profund]). Auch in auf das <abbr title="" data-toggle="tooltip" data-original-title="griechisch">Griech.</abbr> zurückgehenden Zusammensetzungen, z. B. mit der Bedeutung räumlich ‘vor’ (s. [https://www.dwds.de/wb/etymwb/Problem Problem]), zeitlich ‘vorher, voraus’ (s. [https://www.dwds.de/wb/etymwb/Prognose Prognose], [https://www.dwds.de/wb/etymwb/Programm Programm], [https://www.dwds.de/wb/etymwb/Prolog Prolog], [https://www.dwds.de/wb/etymwb/Prophet Prophet]).</span>
== <span class="mention-gloss-double-quote"><span class="etymwb-headword"><span class="etymwb-orth">pro</span> </span></span> ==
== Deutsch ==
 
<p title="Sinn und Bezeichnetes (Semantik)">Bedeutungen:</p>
* <span class="mention-gloss-double-quote"><span class="etymwb-headword"><span class="etymwb-gramgrp">Präp. </span></span>‘jeweils, je, für jede einzelne Person oder Sache’,</span>
:[1] [https://de.wiktionary.org/wiki/je je], jeweils für
* <span class="mention-gloss-double-quote">Adv. ‘dafür’ (vgl. <span class="etymwb-mentioned">pro eingestellt sein</span>),</span>
<p title="Etymologie und Morphologie">Herkunft:</p>
** <span class="mention-gloss-double-quote">Gegenwort [[kontra]] (s. d.),</span>
:von [https://de.wiktionary.org/wiki/lateinisch lateinisch] ''prō'' „für, je“ entlehnt, das auf griechisch ''[https://de.wiktionary.org/w/index.php?title=%CF%80%CF%81%CF%8C&action=edit&redlink=1 πρό]&nbsp;( [[pró]] [https://de.wiktionary.org/wiki/Wiktionary:Altgriechisch/Umschrift <sup>☆</sup>])&nbsp;<sup>→&nbsp;grc</sup>'' zurückgeht. Das Wort ist seit dem 14. Jahrhundert belegt.<sup id="cite_ref-1" class="reference">[https://de.wiktionary.org/wiki/pro#cite_note-1 [1]]</sup>
* <span class="mention-gloss-double-quote">gelehrte Übernahme von <abbr title="" data-toggle="tooltip" data-original-title="lateinisch">lat.</abbr> <span class="etymwb-mentioned">[[prō]]</span> Präp. ‘über etw. hinaus, vorn an, vor, für, anstatt, gemäß, im Verhältnis zu’,</span>
<p title="Verwendungsbeispielsätze">Beispiele:</p>
** <span class="mention-gloss-double-quote">entsprechend <abbr title="" data-toggle="tooltip" data-original-title="griechisch">griech.</abbr> <span class="etymwb-mentioned">[[pró]]</span> (<span class="etymwb-mentioned">πρό</span>) ‘voran, vorwärts, vorher, vor’.</span>
:[1] Zum Grillen benötigen wir zwei Bratwürste ''pro'' Person.
 
:[1] „Keine andere Sprache, haben Linguisten festgestellt, vermittelt im Schnitt mehr Sinn ''pro'' Buchstabe als das Finnische.“<sup id="cite_ref-2" class="reference">[https://de.wiktionary.org/wiki/pro#cite_note-2 [2]]</sup>
* <span class="mention-gloss-double-quote">In der Kaufmannssprache vor Maßen, Gewichten, Zeitangaben (seit 14. Jh.),</span>
:[1] 17.000 Dollar gibt Deutschland laut OECD-Bericht ''pro'' Kopf für seine Studierenden aus. In den USA sind es knapp 29.000, in Großbritannien über 24.000 Dollar, ein guter Teil stammt aus privater Hand.<sup id="cite_ref-3" class="reference">[https://de.wiktionary.org/wiki/pro#cite_note-3 [3]]</sup>
** <span class="mention-gloss-double-quote">geläufig in Fügungen wie <span class="etymwb-mentioned">pro Jahr</span>, <span class="etymwb-mentioned">Kopf</span>, <span class="etymwb-mentioned">Person</span>. –</span>
<p title="Signifikante Kollokationen">Charakteristische Wortkombinationen:</p>
 
:[1] ein Euro ''pro'' [https://de.wiktionary.org/wiki/St%C3%BCck Stück], ein Stück ''pro'' [https://de.wiktionary.org/wiki/Person Person], ''pro'' ge[https://de.wiktionary.org/wiki/fahren fahrener]/m/n (Nominativ, Dativ, Akkusativ) [https://de.wiktionary.org/wiki/Kilometer Kilometer]<br>
== <span class="mention-gloss-double-quote"><span class="etymwb-headword"><span class="etymwb-orth">pro-</span> </span></span> ==
 
* <span class="mention-gloss-double-quote">erstes Glied in zahlreichen auf das <abbr title="" data-toggle="tooltip" data-original-title="lateinisch">Lat.</abbr> zurückgehenden Zusammensetzungen</span>
** <span class="mention-gloss-double-quote">mit der Bedeutung ‘vor, vorwärts, hervor’</span>
*** <span class="mention-gloss-double-quote">(s. [[produzieren]], [https://www.dwds.de/wb/etymwb/profan profan], [[progressiv]], [[prominent]], Prozedur),</span>
** <span class="mention-gloss-double-quote">‘vorn (an, auf), im Angesicht’</span>
*** <span class="mention-gloss-double-quote">(s. [[prostituieren]]),</span>
** <span class="mention-gloss-double-quote">‘für, zum Vorteil von, zugunsten’</span>
*** <span class="mention-gloss-double-quote">(s. [[protegieren]] und vgl. Neubildungen wie <span class="etymwb-mentioned">prodeutsch</span>),</span>
** <span class="mention-gloss-double-quote">‘an Stelle von, anstatt’ (s. Pronomen),</span>
** <span class="mention-gloss-double-quote">‘im Verhältnis, Vergleich zu’</span>
*** <span class="mention-gloss-double-quote">(s. [[Proportion]]),</span>
** <span class="mention-gloss-double-quote">‘weg, fort’</span>
*** <span class="mention-gloss-double-quote">(s. [[profund]]).</span>
* <span class="mention-gloss-double-quote">Auch in auf das <abbr title="" data-toggle="tooltip" data-original-title="griechisch">Griech.</abbr> zurückgehenden Zusammensetzungen,</span>
** <span class="mention-gloss-double-quote">z. B. mit der Bedeutung</span>  
*** <span class="mention-gloss-double-quote">räumlich ‘vor’</span>  
**** <span class="mention-gloss-double-quote">(s. [[Problem]]),</span>  
*** <span class="mention-gloss-double-quote">zeitlich ‘vorher, voraus’</span>  
**** <span class="mention-gloss-double-quote">(s. [[Prognose]], [[Programm]], [[Prolog]], [[Prophet]]).</span>
:<br>

Version vom 5. Januar 2024, 10:54 Uhr

[ lat. prō “für, je” ][ dt. je, jeweils für ]

pro

  • Präp. ‘jeweils, je, für jede einzelne Person oder Sache’,
  • Adv. ‘dafür’ (vgl. pro eingestellt sein),
  • gelehrte Übernahme von lat. prō Präp. ‘über etw. hinaus, vorn an, vor, für, anstatt, gemäß, im Verhältnis zu’,
    • entsprechend griech. pró (πρό) ‘voran, vorwärts, vorher, vor’.
  • In der Kaufmannssprache vor Maßen, Gewichten, Zeitangaben (seit 14. Jh.),
    • geläufig in Fügungen wie pro Jahr, Kopf, Person. –

pro-

  • erstes Glied in zahlreichen auf das Lat. zurückgehenden Zusammensetzungen
  • Auch in auf das Griech. zurückgehenden Zusammensetzungen,