Zum Inhalt springen

„ingenium“ – Versionsunterschied

aus AufEinWort, der freien Forschung
[ungesichtete Version][ungesichtete Version]
Keine Bearbeitungszusammenfassung
Keine Bearbeitungszusammenfassung
Zeile 14: Zeile 14:


{| class="wikitable mw-collapsible mw-collapsed inflection-table inflection-table-la"
{| class="wikitable mw-collapsible mw-collapsed inflection-table inflection-table-la"
|+<span id="Pronunciation">Pronunciation / Declension</span>
|+ <span id="Pronunciation">Pronunciation / Declension</span>
| colspan="5" |<span class="ib-brac">(</span><span class="ib-content">[[wikipedia:Classical_Latin|Classical]]</span><span class="ib-brac">)</span> [[wikt:Wiktionary:International_Phonetic_Alphabet|IPA]]<sup>([[wikt:Appendix:Latin_pronunciation|key]])</sup>: <span class="IPA">/inˈɡe.ni.um/</span>, <span class="IPA">[ɪŋˈɡɛniʊ̃ˑ]</span>
| colspan="5" | <span class="ib-brac">(</span><span class="ib-content">[[wikipedia:Classical_Latin|Classical]]</span><span class="ib-brac">)</span> [[wikt:Wiktionary:International_Phonetic_Alphabet|IPA]]<sup>([[wikt:Appendix:Latin_pronunciation|key]])</sup>: <span class="IPA">/inˈɡe.ni.um/</span>, <span class="IPA">[ɪŋˈɡɛniʊ̃ˑ]</span>
|-
|-  
| colspan="5" |<span class="ib-brac">(</span><span class="ib-content">[[wikipedia:Latin_phonology_and_orthography#Ecclesiastical_pronunciation|modern Italianate Ecclesiastical]]</span><span class="ib-brac">)</span> [[wikt:Wiktionary:International_Phonetic_Alphabet|IPA]]<sup>([[wikt:Appendix:Latin_pronunciation|key]])</sup>: <span class="IPA">/inˈd͡ʒe.ni.um/</span>, <span class="IPA">[in̠ʲˈd͡ʒɛːnium]</span>
| colspan="5" | <span class="ib-brac">(</span><span class="ib-content">[[wikipedia:Latin_phonology_and_orthography#Ecclesiastical_pronunciation|modern Italianate Ecclesiastical]]</span><span class="ib-brac">)</span> [[wikt:Wiktionary:International_Phonetic_Alphabet|IPA]]<sup>([[wikt:Appendix:Latin_pronunciation|key]])</sup>: <span class="IPA">/inˈd͡ʒe.ni.um/</span>, <span class="IPA">[in̠ʲˈd͡ʒɛːnium]</span>
|-
|-  
! colspan="3" |[[wikt:Appendix:Latin_second_declension|Second-declension]] noun (neuter).
! colspan="3" | [[wikt:Appendix:Latin_second_declension|Second-declension]] noun (neuter).
!
!  
!
!  
|-
|-  
! class="corner-header" | Case
! class="corner-header" | Case
! class="number-header" | Singular
! class="number-header" | Singular
! class="number-header" | Plural
! class="number-header" | Plural
!
!  
!
!  
|-
|-  
! class="case-header" | [[wikt:nominative_case|Nominative]]
! class="case-header" | [[wikt:nominative_case|Nominative]]
| class="form-cell" | <span lang="la" class="Latn form-of lang-la nom|s-form-of origin-ingenium"><strong class="selflink">ingenium</strong></span>
| class="form-cell" | <span class="Latn form-of lang-la nom|s-form-of origin-ingenium" lang="la"><strong class="selflink">ingenium</strong></span>
| class="form-cell" | <span lang="la" class="Latn form-of lang-la nom|p-form-of origin-ingenium">[[wikt:ingenia#Latin|ingenia]]</span>
| class="form-cell" | <span class="Latn form-of lang-la nom|p-form-of origin-ingenium" lang="la">[[wikt:ingenia#Latin|ingenia]]</span>
|
|
<br>
|
|
|-
<br>
|-  
! class="case-header" | [[wikt:genitive_case|Genitive]]
! class="case-header" | [[wikt:genitive_case|Genitive]]
| class="form-cell" | <span lang="la" class="Latn form-of lang-la gen|s-form-of origin-ingenium">[[wikt:ingenii#Latin|ingeniī]]</span><br><span lang="la" class="Latn form-of lang-la gen|s-form-of origin-ingenium">[[wikt:ingeni#Latin|ingenī]]</span><sup>1</sup>
| class="form-cell" | <span class="Latn form-of lang-la gen|s-form-of origin-ingenium" lang="la">[[wikt:ingenii#Latin|ingeniī]]</span><br><span class="Latn form-of lang-la gen|s-form-of origin-ingenium" lang="la">[[wikt:ingeni#Latin|ingenī]]</span><sup>1</sup>
| class="form-cell" | <span lang="la" class="Latn form-of lang-la gen|p-form-of origin-ingenium">[[wikt:ingeniorum#Latin|ingeniōrum]]</span>
| class="form-cell" | <span class="Latn form-of lang-la gen|p-form-of origin-ingenium" lang="la">[[wikt:ingeniorum#Latin|ingeniōrum]]</span>
|
|
<br>
|
|
|-
<br>
|-  
! class="case-header" | [[wikt:dative_case|Dative]]
! class="case-header" | [[wikt:dative_case|Dative]]
| class="form-cell" | <span lang="la" class="Latn form-of lang-la dat|s-form-of origin-ingenium">[[wikt:ingenio#Latin|ingeniō]]</span>
| class="form-cell" | <span class="Latn form-of lang-la dat|s-form-of origin-ingenium" lang="la">[[wikt:ingenio#Latin|ingeniō]]</span>
| class="form-cell" | <span lang="la" class="Latn form-of lang-la dat|p-form-of origin-ingenium">[[wikt:ingeniis#Latin|ingeniīs]]</span>
| class="form-cell" | <span class="Latn form-of lang-la dat|p-form-of origin-ingenium" lang="la">[[wikt:ingeniis#Latin|ingeniīs]]</span>
|
|
<br>
|
|
|-
<br>
|-  
! class="case-header" | [[wikt:accusative_case|Accusative]]
! class="case-header" | [[wikt:accusative_case|Accusative]]
| class="form-cell" | <span lang="la" class="Latn form-of lang-la acc|s-form-of origin-ingenium"><strong class="selflink">ingenium</strong></span>
| class="form-cell" | <span class="Latn form-of lang-la acc|s-form-of origin-ingenium" lang="la"><strong class="selflink">ingenium</strong></span>
| class="form-cell" | <span lang="la" class="Latn form-of lang-la acc|p-form-of origin-ingenium">[[wikt:ingenia#Latin|ingenia]]</span>
| class="form-cell" | <span class="Latn form-of lang-la acc|p-form-of origin-ingenium" lang="la">[[wikt:ingenia#Latin|ingenia]]</span>
|
|
<br>
|
|
|-
<br>
|-  
! class="case-header" | [[wikt:ablative_case|Ablative]]
! class="case-header" | [[wikt:ablative_case|Ablative]]
| class="form-cell" | <span lang="la" class="Latn form-of lang-la abl|s-form-of origin-ingenium">[[wikt:ingenio#Latin|ingeniō]]</span>
| class="form-cell" | <span class="Latn form-of lang-la abl|s-form-of origin-ingenium" lang="la">[[wikt:ingenio#Latin|ingeniō]]</span>
| class="form-cell" | <span lang="la" class="Latn form-of lang-la abl|p-form-of origin-ingenium">[[wikt:ingeniis#Latin|ingeniīs]]</span>
| class="form-cell" | <span class="Latn form-of lang-la abl|p-form-of origin-ingenium" lang="la">[[wikt:ingeniis#Latin|ingeniīs]]</span>
|
|
<br>
|
|
|-
<br>
|-  
! class="case-header" | [[wikt:vocative_case|Vocative]]
! class="case-header" | [[wikt:vocative_case|Vocative]]
| class="form-cell" | <span lang="la" class="Latn form-of lang-la voc|s-form-of origin-ingenium"><strong class="selflink">ingenium</strong></span>
| class="form-cell" | <span class="Latn form-of lang-la voc|s-form-of origin-ingenium" lang="la"><strong class="selflink">ingenium</strong></span>
| class="form-cell" | <span lang="la" class="Latn form-of lang-la voc|p-form-of origin-ingenium">[[wikt:ingenia#Latin|ingenia]]</span>
| class="form-cell" | <span class="Latn form-of lang-la voc|p-form-of origin-ingenium" lang="la">[[wikt:ingenia#Latin|ingenia]]</span>
|
|
<br>
|
|
<br>
|}
|}
<br><div class="zenoCOMain"><p>'''<span class="zenoTXHighlight0">ingenium</span>''', iī, n. (in ''u.'' gigno), ''die'' '''''angeborene, natürliche Art''''' ''u.'' '''''Beschaffenheit, Natur,''''' I) ''einer Sache (vgl. Fabri'' Sall. or. Cottae § 9), arvorum, Verg.: campi, Tac.: loci caelique, Tac.: lactis, Gell.: caeli mores solique ingenia, Plin.: loci, Sall.: oris et vultus, ''natürliche Gesichtsbildung,'' Plin.: ingenio (= sponte suā) arbusta ubi nata sunt, Naev. tr. fr.: constabat (insulas) suopte ingenio alimenta mortalibus gignere, Sall. fr. – II) ''eines Menschen,'' A) ''in bezug auf das Gemüt,'' 1) ''im allg.,'' '''''die Naturanlage, das Temperament, die Sinnes'''-'' ''u.'' '''''Gemütsart, das Herz, der Charakter,''''' novi <span class="zenoTXHighlight0">ingenium</span> mulierum, Ter.: <span class="zenoTXHighlight0">ingenium</span> bonum, liberale, durum, inhumanum, Ter.: mobile, Plin. ep.: ingeniorum ferocia, Vell.: antiquum <span class="zenoTXHighlight0">ingenium</span> obtines, ''alte Art,'' Ter.: ingenio suo vivere, Liv.: suo ingenio uti, Tac.: redire ad <span class="zenoTXHighlight0">ingenium</span>, ''''</p>[http://www.zeno.org/Georges-1913/K/Georges-1913-02-0262 [261]]''auf die alten Sprünge kommen,'' Ter.: fretus ingenio eius,'' auf sein gutes Herz,'' Plaut. – 2) ''insbes., der angeborene'' '''''Mut,''''' ing. forte, Enn. ann. 414: firmum, Enn. fr. scen. 25: nullum est <span class="zenoTXHighlight0">ingenium</span> tantum neque cor tam ferum, quod non labascat linguā, mitescat malo, Acc. tr. 684: quinque elegit, quorum ingenia validissima erant, Sall. Iug. 103, 2: augete <span class="zenoTXHighlight0">ingenium</span> viris fortibus, Sall. hist. fr. 1, 48 (51), 20. – B) ''in bezug auf Intelligenz:''1) ''im allg., die'' '''''angeborene Fähigkeit, natürliche Anlage,''''' ''der'' '''''natürliche Verstand, Kopf,''''' tardum, acerrimum, acutum, magnum, Cic.: pulcherrimum, Plin. ep.: ingenii acies, Nep., ingenii acumen,'' scharfer, durchdringender V.,'' Cic.: promptus ingenio, ''ein fähiger Kopf,'' Liv.: cum ingenio ''(mit Verstand)'' versari in alqa re, Cic.: extremi ingenii esse,'' ein gar arger Schwachkopf, ganz unfähig sein,'' Liv.: ingenio ''(Anlage)''egregio ad miserias natus sum, Ter. – 2) ''insbes.,'' '''''Begabung, Scharfsinn, Erfindungsgeist, Phantasie''''' ''u.'' '''''geistiges Talent, Geist, Witz,''''' a) ''eig.:'' accusatoris, Cic.: ad fingendum, Cic.: aemulandi, Solin.: nam et animi et ingenii celeres quidam motus esse debent, ''Gemüt u. Phantasie müssen eine gewisse Beweglichkeit besitzen,'' Cic.: ''Plur.,'' cum ipsi doctrinā et ingeniis abundarent, Cic.: certis ingeniis inmorari et innutriri oportet, Sen. – b) ''meton.:'' α)'' v. der Pers. selbst,'' '''''Begabung, Geist, Talent,''''' Cic. Brut. 147; de rep. 2, 2. Liv. 21, 4, 3: ''Plur.,'' Vell. 1, 16, 2 ''u.'' 17, 5 ''u.a.'' Sen. ad Polyb. 27, 1. Suet. Aug. 89, 3 ''u.'' Vesp. 18. – β) ''eine'''''''sinnreiche Erfindung,''' ein'' '''''sinnreicher, kluger Einfall,''''' exquisita ingenia cenarum, ''sinnreich ausgewählte Gerichte,'' Plin. pan. 49, 7. – / ''Mask. Nbf. Akk.'' <span class="zenoTXHighlight0">ingenium</span> mitem, Ven. Fort. carm. 4, 26, 15.</div><div class="zenoCOFooter"><div class="zenoCOFooterLine"><div class="zenoCOFooterLineLeft">Quelle:</div><div class="zenoCOFooterLineRight">Karl Ernst Georges: Ausführliches lateinisch-deutsches Handwörterbuch. Hannover <sup>8</sup>1918 (Nachdruck Darmstadt 1998), Band 2, Sp. 261-262.</div></div><div class="zenoCOFooterLine"><div class="zenoCOFooterLineLeft">Permalink:</div><div class="zenoCOFooterLineRight">[http://www.zeno.org/nid/2000244433X http://www.zeno.org/nid/2000244433X]</div></div><div class="zenoCOFooterLine"><div class="zenoCOFooterLineLeft">Lizenz:</div><div class="zenoCOFooterLineRight">[http://www.zeno.org/Zeno/-/Lizenz%3A+Gemeinfrei Gemeinfrei]</div></div><div class="zenoCOFooterLine"><div class="zenoCOFooterLineLeft">Faksimiles:</div><div class="zenoCOFooterLineRight">[http://www.zeno.org/Georges-1913/K/Georges-1913-02-0262 261]&nbsp;|[http://www.zeno.org/Georges-1913/K/Georges-1913-02-0262 262]</div></div></div>

Version vom 3. Oktober 2024, 12:30 Uhr

ingenium Vorlage:lat. Veranlagung

Von in- + gignō + -ium.

Substantiv ingenium n (Genitiv ingeniī oder ingenī); zweite Deklination

  1. angeborene oder natürliche Qualität, natürlicher Charakter; Natur
    1. Synonyme: indolēs, mēns, Habitus, nātūra, Charakter
  2. Veranlagung, Temperament, Neigung
  3. Intelligenz, natürliche Fähigkeit
  4. Talent, Fähigkeit, Kunst
  5. ein genialer Mann, ein Genie
  6. (Mittelalterliches Latein) Maschine, Motor
Pronunciation / Declension
(Classical) IPA(key): /inˈɡe.ni.um/, [ɪŋˈɡɛniʊ̃ˑ]
(modern Italianate Ecclesiastical) IPA(key): /inˈd͡ʒe.ni.um/, [in̠ʲˈd͡ʒɛːnium]
Second-declension noun (neuter).
Case Singular Plural
Nominative ingenium ingenia



Genitive ingeniī
ingenī1
ingeniōrum



Dative ingeniō ingeniīs



Accusative ingenium ingenia



Ablative ingeniō ingeniīs



Vocative ingenium ingenia




ingenium, iī, n. (in u. gigno), die angeborene, natürliche Art u. Beschaffenheit, Natur, I) einer Sache (vgl. Fabri Sall. or. Cottae § 9), arvorum, Verg.: campi, Tac.: loci caelique, Tac.: lactis, Gell.: caeli mores solique ingenia, Plin.: loci, Sall.: oris et vultus, natürliche Gesichtsbildung, Plin.: ingenio (= sponte suā) arbusta ubi nata sunt, Naev. tr. fr.: constabat (insulas) suopte ingenio alimenta mortalibus gignere, Sall. fr. – II) eines Menschen, A) in bezug auf das Gemüt, 1) im allg., die Naturanlage, das Temperament, die Sinnes- u. Gemütsart, das Herz, der Charakter, novi ingenium mulierum, Ter.: ingenium bonum, liberale, durum, inhumanum, Ter.: mobile, Plin. ep.: ingeniorum ferocia, Vell.: antiquum ingenium obtines, alte Art, Ter.: ingenio suo vivere, Liv.: suo ingenio uti, Tac.: redire ad ingenium, ''

[261]auf die alten Sprünge kommen, Ter.: fretus ingenio eius, auf sein gutes Herz, Plaut. – 2) insbes., der angeborene Mut, ing. forte, Enn. ann. 414: firmum, Enn. fr. scen. 25: nullum est ingenium tantum neque cor tam ferum, quod non labascat linguā, mitescat malo, Acc. tr. 684: quinque elegit, quorum ingenia validissima erant, Sall. Iug. 103, 2: augete ingenium viris fortibus, Sall. hist. fr. 1, 48 (51), 20. – B) in bezug auf Intelligenz:1) im allg., die angeborene Fähigkeit, natürliche Anlage, der natürliche Verstand, Kopf, tardum, acerrimum, acutum, magnum, Cic.: pulcherrimum, Plin. ep.: ingenii acies, Nep., ingenii acumen, scharfer, durchdringender V., Cic.: promptus ingenio, ein fähiger Kopf, Liv.: cum ingenio (mit Verstand) versari in alqa re, Cic.: extremi ingenii esse, ein gar arger Schwachkopf, ganz unfähig sein, Liv.: ingenio (Anlage)egregio ad miserias natus sum, Ter. – 2) insbes., Begabung, Scharfsinn, Erfindungsgeist, Phantasie u. geistiges Talent, Geist, Witz, a) eig.: accusatoris, Cic.: ad fingendum, Cic.: aemulandi, Solin.: nam et animi et ingenii celeres quidam motus esse debent, Gemüt u. Phantasie müssen eine gewisse Beweglichkeit besitzen, Cic.: Plur., cum ipsi doctrinā et ingeniis abundarent, Cic.: certis ingeniis inmorari et innutriri oportet, Sen. – b) meton.: α) v. der Pers. selbst, Begabung, Geist, Talent, Cic. Brut. 147; de rep. 2, 2. Liv. 21, 4, 3: Plur., Vell. 1, 16, 2 u. 17, 5 u.a. Sen. ad Polyb. 27, 1. Suet. Aug. 89, 3 u. Vesp. 18. – β) eine''sinnreiche Erfindung, ein sinnreicher, kluger Einfall, exquisita ingenia cenarum, sinnreich ausgewählte Gerichte, Plin. pan. 49, 7. – / Mask. Nbf. Akk. ingenium mitem, Ven. Fort. carm. 4, 26, 15.
Quelle:
Karl Ernst Georges: Ausführliches lateinisch-deutsches Handwörterbuch. Hannover 81918 (Nachdruck Darmstadt 1998), Band 2, Sp. 261-262.
Lizenz:
Faksimiles: