ingenium, iī, n. (in u. gigno), die angeborene, natürliche Art u. Beschaffenheit, Natur, I) einer Sache (vgl. Fabri Sall. or. Cottae § 9), arvorum, Verg.: campi, Tac.: loci caelique, Tac.: lactis, Gell.: caeli mores solique ingenia, Plin.: loci, Sall.: oris et vultus, natürliche Gesichtsbildung, Plin.: ingenio (= sponte suā) arbusta ubi nata sunt, Naev. tr. fr.: constabat (insulas) suopte ingenio alimenta mortalibus gignere, Sall. fr. – II) eines Menschen, A) in bezug auf das Gemüt, 1) im allg., die Naturanlage, das Temperament, die Sinnes- u. Gemütsart, das Herz, der Charakter, novi ingenium mulierum, Ter.: ingenium bonum, liberale, durum, inhumanum, Ter.: mobile, Plin. ep.: ingeniorum ferocia, Vell.: antiquum ingenium obtines, alte Art, Ter.: ingenio suo vivere, Liv.: suo ingenio uti, Tac.: redire ad ingenium, ''
[261]auf die alten Sprünge kommen,
Ter.: fretus ingenio eius, auf sein gutes Herz,
Plaut. – 2) insbes., der angeborene
Mut, ing. forte, Enn. ann. 414: firmum, Enn. fr. scen. 25: nullum est ingenium tantum neque cor tam ferum, quod non labascat linguā, mitescat malo, Acc. tr. 684: quinque elegit, quorum ingenia validissima erant, Sall. Iug. 103, 2: augete ingenium viris fortibus, Sall. hist. fr. 1, 48 (51), 20. – B) in bezug auf Intelligenz:
1) im allg., die
angeborene Fähigkeit, natürliche Anlage, der
natürliche Verstand, Kopf, tardum, acerrimum, acutum, magnum, Cic.: pulcherrimum, Plin. ep.: ingenii acies, Nep., ingenii acumen, scharfer, durchdringender V.,
Cic.: promptus ingenio, ein fähiger Kopf,
Liv.: cum ingenio (mit Verstand)
versari in alqa re, Cic.: extremi ingenii esse, ein gar arger Schwachkopf, ganz unfähig sein,
Liv.: ingenio (Anlage)
egregio ad miserias natus sum, Ter. – 2) insbes.,
Begabung, Scharfsinn, Erfindungsgeist, Phantasie u.
geistiges Talent, Geist, Witz, a) eig.:
accusatoris, Cic.: ad fingendum, Cic.: aemulandi, Solin.: nam et animi et ingenii celeres quidam motus esse debent, Gemüt u. Phantasie müssen eine gewisse Beweglichkeit besitzen,
Cic.: Plur.,
cum ipsi doctrinā et ingeniis abundarent, Cic.: certis ingeniis inmorari et innutriri oportet, Sen. – b) meton.:
α) v. der Pers. selbst,
Begabung, Geist, Talent, Cic. Brut. 147; de rep. 2, 2. Liv. 21, 4, 3: Plur.,
Vell. 1, 16, 2 u.
17, 5 u.a.
Sen. ad Polyb. 27, 1. Suet. Aug. 89, 3 u.
Vesp. 18. – β) eine''
sinnreiche Erfindung, ein sinnreicher, kluger Einfall, exquisita ingenia cenarum,
sinnreich ausgewählte Gerichte, Plin. pan. 49, 7. – /
Mask. Nbf. Akk. ingenium mitem, Ven. Fort. carm. 4, 26, 15.