Zum Inhalt springen

DG1G/Exkurs über Germanisch und Deutsch/08

aus AufEinWort, der freien Forschung

▷Es ist nicht zu übersebn, daß, während lateinische Quellen des neunten Jh. theodiscus, theotiscus, die des zehnten und der folgenden Jhh. fast durchgebends dafür teutonicus, ganz in gleichem Sinne, gebrauchen. Schon der alamannische Mönch, welcher zwischen 884—887 die gesta Karoli verfaßte, beginnt zu schwanken: 'teutonica sive theutisca lingua[1] (Pertz 2, 735 wo: theutonica sive teutisca); der unbekannte vf. der bis 882 reichenden pars tertia der ann. fuld. gedenkt des im J. 876 zwischen den drei Königssöhnen geleisteten Eides: 'cujus sacramenti textus theutonica lingua conscriptus in nonnullis locis habetur'[2] (Pertz 1, 391); Flodoardus remens. (um 996) hat 4, 5 'ex libris teutonicis' 4,35 'juxta teutonicam i. theotiscam linguam' ; rhythm. de Olmaro. 'teutonice exponens', dabei auch 'barbaricam scribere, legere'[3] (Pertz 2, 57. 58); Eckehardi casus: 'teutonice et romanice'[4] (Pertz 2, 122); N. Cap. 162. Arist. 66 teutonice, neben jenem in diutiscûn; 'sic in teutonico canitur'[5] carm. de Katperto (über 2, 4); casus S. Galli: 'ad teutonicas partes, in teutonicis partibus' (Pertz 2, 1 156. 157); ecbasis captivi 687: 'spelaeum teutonice Stensile dictum'; vita Wiboradae: 'Wiborat teutonica lingua prolatum consilium mulierum sonat' (Mabillon act. bened. sec. 5 p. 44); 'teutonici furoris exuta immanitate' (acta sanetor. roaji vol. 1, 98b); (mancipiis teutonicis et sclavanicis' (ch. a. 961 Höfers arch. 2, 341); 'teutonica Francia (um 1015. act bened. sec. 6 p. 139); 'Theutonicorum eloquio ulca dicitur' (ch. a. 973 bei Günther 1, 79); 'in confinio regni Francorum et Teutonicorum'[6] Lamb. schafn. ad a. 1056[7]; 4 juxta propriam i. e. teutonicam linguam Sigeb. gembl. ad a. 794; 'teutonice loqui vita Norberti (acta sanet junii tom. 1 p. 828b); cod. vatic. Christ 557: 'Argentoratum i. e. Stratiburgo, teutonice namque strati argentum, burgo civitatem significat' (Greith spicil. p. 33)[8]; 'hellinc quem Teutonia quidam scerphum vocant' gl. Jun. 309; viele Belege liefert das Register zu Pertz 4b, 213c. Saxo gramm. schreibt auch lieber Teutonia als Germania, obgleich ihm beide dasselbe bedeuten. Bei uns hatte begreiflich, seit dem 16 Jh., wieder Germania und germanicus die oberhand.


◀▷

  1. ↑ "die teotonische oder deutsche Sprache"
  2. ↑ "Der Text des Sakramentes ist an manchen Stellen in teutonischer Sprache verfasst"
  3. ↑ "barbarisch zu schreiben und zu lesen"
  4. ↑ "teutonisch und romanisch"
  5. ↑ "daher wird es in teutonischer Sprache gesungen"
  6. ↑ "an der Grenze des Königreichs der Franken und der Teutonen"
  7. ↑ 1) in Donnizos Mathildis (h. Leibn. 1, 659): haec apices dictat, scit theutonicam bene linguam, haec loquitur laetam quin francigenamque loquelam.
  8. ↑ 2) Rudolf von Ems in seiner Weltchronik (Diut. 1, 64): 'Strāgburc in lingua latina heiʒet Argentina, in tiuschi ein silberstat genant.