Zum Inhalt springen

„simplex“ – Versionsunterschied

aus AufEinWort, der freien Forschung
[ungesichtete Version][ungesichtete Version]
K Textersetzung - „{{uital.-lat.}}“ durch „Sprachstufe::uit.-lat.“
KKeine Bearbeitungszusammenfassung
 
Zeile 1: Zeile 1:
[[sim]][[-plex]] [[Sprachstufe::uit.-lat.]] ''[[einfalt]];'' ''[[einfach]];'' ''[[einzeln]]'', …
[[sim]][[-plex]] [[Sprachstufe::uit.-lat.]] ''[[einfalt]];'' ''[[einfach]];'' ''[[einzeln]]'', …
'''simplex'''<ref>Quelle: Karl Ernst Georges: Ausführliches lateinisch-deutsches Handwörterbuch. Hannover <sup>8</sup>1918 (Nachdruck Darmstadt 1998), Band 2, Sp. 2674-2675. Permalink: <nowiki>http://www.zeno.org/nid/20002650975</nowiki> Lizenz: Gemeinfrei</ref>, plicis ''(indogerm.'' sem, ''eins, vgl.'' semel ''u.'' septemplex), ''aus einem Teile, Bestandteile, bestehend u. dgl.,'' '''''einfach,''''' ''griech.'' [[ἁπλοῦς]] ''(Ggstz.'' [[duplex]], [[triplex]], [[multiplex]], [[mixtus]] etc.),
* I) ''eig.:''
** a) ''im Ggstz. zum Zusammengesetzten, Vermischten u. dgl.,'' ''[[fistula]]'' ''(Ggstz.'' fistula duplex, multiplex),
*** Cels.: scansio simplex ''(Ggstz.'' scansio duplicata),
*** Varro LL.: putamen loculosum aut simplex,
*** Plin.: tibia tenuis simplexque foramine pauco,
*** Hor.: iter (auditus) s. et directum ''(Ggstz.'' flexuosum),
*** Cic.: villus s. ''(Ggstz.'' crispiores iubae),
*** Plin.: s. cursus venarum, Plin. – cortex multiplex tunicis, ut tiliae; quibusdam simplex, ut fico, Plin. – s. natura animantis ''(Ggstz.'' concreta ex pluribus naturis),
*** Cic.: ''u. so'' s. natura ''(Ggstz.'' [2674] mixta, conexa),
*** Cic.: cibus,
*** Plin.: ius,
*** Hor.: aqua, ''reines W.,''
*** Ov.: verba, voces, ''einfache (Ggstz.'' verba composita, voces compositae),
*** Quint.: ''Abl.'' simplici, ''auf einfache Weise,'' Apic. 5, 204. –
** b) ''im Ggstz. zu dem in mehrere Abteilungen Zerfallenden,'' '''''einfach, ein,''''' acies, Auct. b.
*** Afr.: simplicibus ordinibus instructis, Auct. b.
*** Alex.: simplici ordine urbem intrare, ''in'' '''''einer Reihe,'''''
*** Liv.: herba simplici caule, Plin. –
** c) ''im Ggstz. zu dem der Zahl nach aus mehr als einer Einheit Bestehenden,'' '''''einfach, ein einzig, ein,''''' argumentum,
*** Ter.: plus vice simplici, ''mehr als einmal,''
*** Hor.: non s. vulnus, Ov. –
* II) ''übtr.:''
** A) ''übh.:''
*** a) ''im Ggstz. zum Zusammengesetzten, Gemischten usw.:'' genus rei publicae ''(Ggstz.'' triplex ''u.'' conflatum ex omnibus),
**** Cic.: simulacra ''(Ggstz.'' mixta),
**** Quint.: causa, Cic., ''Ggstz.'' coniuncta, perplexa, Quint. –
*** b) ''im Ggstz. zum Besonderen usw.:'' genus mortis, ''einfache T. (ohne besondere Martern, wie Folter, Kreuzigung),''
**** Liv.: ''so auch'' mors, Sall. fr., Sen. ''u.a.:'' res, ''einfache (= ohne besondere Schwierigkeit),''
**** Cic.: necessitudo, ''unbedingte,''
**** Cic.: quaedam sunt in rebus simplicia ''(unbedingt, unabhängig),'' quaedam copulata ''(bedingt, abhängig),'' Cic. – simplex est manere (sc. filium), illud (sc. in Hispaniam ire) anceps, ''ohne weitere Gefahr,'' Cic. ad Att. 12, 7, 1. –
*** c) ''im Ggstz. zum Verschiedenen od. Vielartigen:''unum est et s. iudicium aurium,
**** Cic.: s. officium atque una est bonorum omnium causa,
**** Cic.: quantitas simplicior, qualitas magis varia est, Quint.: facilius in iis simpliciusque iudicium, quae etc.,
**** Quint.: materia simplicissima ''(Ggstz.'' multiplex), Quint. –
*** d) ''im Ggstz. zum Verbundenen,'' '''''einfach''''' = '''''einzeln,''''' verba ''(Ggstz.'' coniuncta), Cic. –
*** e) ''im Ggstz. zum Gekünstelten, Gesuchten, Versteckten, '''einfach, natürlich,''''' ratio veritatis,
**** Cic.: res aperta et simplex,
**** Cic.: illa ἀφέλεια simplex et inaffectata,
**** Quint.: rectae simplicesque manus ''(Hiebe), Ggstz.'' aversae tectaeque,
**** Quint.: simplex ac nuda veritas, Lact. –
** B) ''insbes., moralisch'' '''''einfach, schlicht, gerade, aufrichtig, offen''''' ''u.'' '''''ehrlich, ohne Falsch, na türlich, bieder, arglos, unbefangen, harmlos''''' '''''(s. Nipperd.''Tac. ann. 1, 69. ''Fritzsche'' Hor. sat. 1, 3, 52),'''
*** '''a) ''v. leb. Wesen u. deren Gemüt usw.:'' vir apertus et s.,'''
**** '''Cic.: Naevius, Hor.: cervus, animal,'''
**** '''Plin.: regio (= incolae regionis),'''
**** '''Cic.: animus apertus ac s.,'''
**** '''Cic.: tuus erga me animus s. atque amicus, Mat. ''in'' Cic. ep. – simplicior quis est etc.,'''
**** '''Hor.: dux simplicissimus,'''
**** '''Vell.: mens simplicissima, Plin. –'''
*** '''b) ''v. Lebl.:'' (vir) simplici virtute, Vell.: verba, Suet.: cogitationes,'''
**** '''Tac.: non enim simplices eae curae, Tac. – nihil simplex, nihil sincerum, Cic. – / ''Abl. Sing. gew.'' simplicī, ''nur bei Dichtern im daktylischen Versmaß auch'' simplice, ''s. Neue-Wagener Formenl.<sup>3</sup> 2, 77.'''''


Aus uital. *sempleks, von derselben Wurzel wie ''[[semel]]'' +‎ [[-plex]].
Aus uital. *sempleks, von derselben Wurzel wie ''[[semel]]'' +‎ [[-plex]].

Aktuelle Version vom 25. Juni 2026, 06:35 Uhr

sim-plex uit.-lat. einfalt; einfach; einzeln, …

simplex[1], plicis (indogerm. sem, eins, vgl. semel u. septemplex), aus einem Teile, Bestandteile, bestehend u. dgl., einfach, griech. ἁπλοῦς (Ggstz. duplex, triplex, multiplex, mixtus etc.),

  • I) eig.:
    • a) im Ggstz. zum Zusammengesetzten, Vermischten u. dgl., fistula (Ggstz. fistula duplex, multiplex),
      • Cels.: scansio simplex (Ggstz. scansio duplicata),
      • Varro LL.: putamen loculosum aut simplex,
      • Plin.: tibia tenuis simplexque foramine pauco,
      • Hor.: iter (auditus) s. et directum (Ggstz. flexuosum),
      • Cic.: villus s. (Ggstz. crispiores iubae),
      • Plin.: s. cursus venarum, Plin. – cortex multiplex tunicis, ut tiliae; quibusdam simplex, ut fico, Plin. – s. natura animantis (Ggstz. concreta ex pluribus naturis),
      • Cic.: u. so s. natura (Ggstz. [2674] mixta, conexa),
      • Cic.: cibus,
      • Plin.: ius,
      • Hor.: aqua, reines W.,
      • Ov.: verba, voces, einfache (Ggstz. verba composita, voces compositae),
      • Quint.: Abl. simplici, auf einfache Weise, Apic. 5, 204. –
    • b) im Ggstz. zu dem in mehrere Abteilungen Zerfallenden, einfach, ein, acies, Auct. b.
      • Afr.: simplicibus ordinibus instructis, Auct. b.
      • Alex.: simplici ordine urbem intrare, in einer Reihe,
      • Liv.: herba simplici caule, Plin. –
    • c) im Ggstz. zu dem der Zahl nach aus mehr als einer Einheit Bestehenden, einfach, ein einzig, ein, argumentum,
      • Ter.: plus vice simplici, mehr als einmal,
      • Hor.: non s. vulnus, Ov. –
  • II) übtr.:
    • A) übh.:
      • a) im Ggstz. zum Zusammengesetzten, Gemischten usw.: genus rei publicae (Ggstz. triplex u. conflatum ex omnibus),
        • Cic.: simulacra (Ggstz. mixta),
        • Quint.: causa, Cic., Ggstz. coniuncta, perplexa, Quint. –
      • b) im Ggstz. zum Besonderen usw.: genus mortis, einfache T. (ohne besondere Martern, wie Folter, Kreuzigung),
        • Liv.: so auch mors, Sall. fr., Sen. u.a.: res, einfache (= ohne besondere Schwierigkeit),
        • Cic.: necessitudo, unbedingte,
        • Cic.: quaedam sunt in rebus simplicia (unbedingt, unabhängig), quaedam copulata (bedingt, abhängig), Cic. – simplex est manere (sc. filium), illud (sc. in Hispaniam ire) anceps, ohne weitere Gefahr, Cic. ad Att. 12, 7, 1. –
      • c) im Ggstz. zum Verschiedenen od. Vielartigen:unum est et s. iudicium aurium,
        • Cic.: s. officium atque una est bonorum omnium causa,
        • Cic.: quantitas simplicior, qualitas magis varia est, Quint.: facilius in iis simpliciusque iudicium, quae etc.,
        • Quint.: materia simplicissima (Ggstz. multiplex), Quint. –
      • d) im Ggstz. zum Verbundenen, einfach = einzeln, verba (Ggstz. coniuncta), Cic. –
      • e) im Ggstz. zum Gekünstelten, Gesuchten, Versteckten, einfach, natürlich, ratio veritatis,
        • Cic.: res aperta et simplex,
        • Cic.: illa ἀφέλεια simplex et inaffectata,
        • Quint.: rectae simplicesque manus (Hiebe), Ggstz. aversae tectaeque,
        • Quint.: simplex ac nuda veritas, Lact. –
    • B) insbes., moralisch einfach, schlicht, gerade, aufrichtig, offen u. ehrlich, ohne Falsch, na türlich, bieder, arglos, unbefangen, harmlos (s. Nipperd.Tac. ann. 1, 69. Fritzsche Hor. sat. 1, 3, 52),
      • a) v. leb. Wesen u. deren Gemüt usw.: vir apertus et s.,
        • Cic.: Naevius, Hor.: cervus, animal,
        • Plin.: regio (= incolae regionis),
        • Cic.: animus apertus ac s.,
        • Cic.: tuus erga me animus s. atque amicus, Mat. in Cic. ep. – simplicior quis est etc.,
        • Hor.: dux simplicissimus,
        • Vell.: mens simplicissima, Plin. –
      • b) v. Lebl.: (vir) simplici virtute, Vell.: verba, Suet.: cogitationes,
        • Tac.: non enim simplices eae curae, Tac. – nihil simplex, nihil sincerum, Cic. – / Abl. Sing. gew. simplicī, nur bei Dichtern im daktylischen Versmaß auch simplice, s. Neue-Wagener Formenl.3 2, 77.

Aus uital. *sempleks, von derselben Wurzel wie semel +‎ -plex.

Latin numbers
10[a], [b]
I
1
2  →  10  → [a], [b]
    Cardinal: ūnus
    Ordinal: prīmus
    Adverbial: semel
    Proportional: simplus
    Multiplier: simplex
    Distributive: singulus
    Collective: ūniō
    Fractional: integer

Adjektiv simplex (Genitiv simplicis, Komparativ simplicior, Superlativ simplicissimus, Adverb simpliciter); Adjektiv dritter Deklination mit einer Endung

  1. einzeln
  2. einfach, schlicht, unzusammengesetzt
  3. rein, unvermischt
  4. aufrichtig, naiv, freimütig, offen, ohne Arglist, arglos, arglos
Pronunciation / Declension
(Classical Latin) IPA(key): /ˈsim.pleks/,
[ˈs̠ɪmpɫ̪ɛks̠], (modern Italianate Ecclesiastical) IPA(key): /ˈsim.pleks/, [ˈsimpleks]
Third-declension one-termination adjective.
Number Singular Plural
Case / Gender Masc./Fem. Neuter Masc./Fem. Neuter
Nominative simplex simplicēs simplicia
Genitive simplicis simplicium
Dative simplicī simplicibus
Accusative simplicem simplex simplicēs simplicia
Ablative simplicī simplicibus
Vocative simplex simplicēs simplicia

Derived terms

  1. ↑ Quelle: Karl Ernst Georges: Ausführliches lateinisch-deutsches Handwörterbuch. Hannover 81918 (Nachdruck Darmstadt 1998), Band 2, Sp. 2674-2675. Permalink: http://www.zeno.org/nid/20002650975 Lizenz: Gemeinfrei