Zum Inhalt springen

simplex

aus AufEinWort, der freien Forschung
Dies ist die aktuelle Version dieser Seite, zuletzt bearbeitet am 25. Juni 2026 um 06:35 Uhr durch Nikolaos (Diskussion | Beiträge).
(Unterschied) ← Nächstältere Version | Aktuelle Version (Unterschied) | Nächstjüngere Version → (Unterschied)

sim-plex uit.-lat. einfalt; einfach; einzeln, …

simplex[1], plicis (indogerm. sem, eins, vgl. semel u. septemplex), aus einem Teile, Bestandteile, bestehend u. dgl., einfach, griech. ἁπλοῦς (Ggstz. duplex, triplex, multiplex, mixtus etc.),

  • I) eig.:
    • a) im Ggstz. zum Zusammengesetzten, Vermischten u. dgl., fistula (Ggstz. fistula duplex, multiplex),
      • Cels.: scansio simplex (Ggstz. scansio duplicata),
      • Varro LL.: putamen loculosum aut simplex,
      • Plin.: tibia tenuis simplexque foramine pauco,
      • Hor.: iter (auditus) s. et directum (Ggstz. flexuosum),
      • Cic.: villus s. (Ggstz. crispiores iubae),
      • Plin.: s. cursus venarum, Plin. – cortex multiplex tunicis, ut tiliae; quibusdam simplex, ut fico, Plin. – s. natura animantis (Ggstz. concreta ex pluribus naturis),
      • Cic.: u. so s. natura (Ggstz. [2674] mixta, conexa),
      • Cic.: cibus,
      • Plin.: ius,
      • Hor.: aqua, reines W.,
      • Ov.: verba, voces, einfache (Ggstz. verba composita, voces compositae),
      • Quint.: Abl. simplici, auf einfache Weise, Apic. 5, 204. –
    • b) im Ggstz. zu dem in mehrere Abteilungen Zerfallenden, einfach, ein, acies, Auct. b.
      • Afr.: simplicibus ordinibus instructis, Auct. b.
      • Alex.: simplici ordine urbem intrare, in einer Reihe,
      • Liv.: herba simplici caule, Plin. –
    • c) im Ggstz. zu dem der Zahl nach aus mehr als einer Einheit Bestehenden, einfach, ein einzig, ein, argumentum,
      • Ter.: plus vice simplici, mehr als einmal,
      • Hor.: non s. vulnus, Ov. –
  • II) übtr.:
    • A) übh.:
      • a) im Ggstz. zum Zusammengesetzten, Gemischten usw.: genus rei publicae (Ggstz. triplex u. conflatum ex omnibus),
        • Cic.: simulacra (Ggstz. mixta),
        • Quint.: causa, Cic., Ggstz. coniuncta, perplexa, Quint. –
      • b) im Ggstz. zum Besonderen usw.: genus mortis, einfache T. (ohne besondere Martern, wie Folter, Kreuzigung),
        • Liv.: so auch mors, Sall. fr., Sen. u.a.: res, einfache (= ohne besondere Schwierigkeit),
        • Cic.: necessitudo, unbedingte,
        • Cic.: quaedam sunt in rebus simplicia (unbedingt, unabhängig), quaedam copulata (bedingt, abhängig), Cic. – simplex est manere (sc. filium), illud (sc. in Hispaniam ire) anceps, ohne weitere Gefahr, Cic. ad Att. 12, 7, 1. –
      • c) im Ggstz. zum Verschiedenen od. Vielartigen:unum est et s. iudicium aurium,
        • Cic.: s. officium atque una est bonorum omnium causa,
        • Cic.: quantitas simplicior, qualitas magis varia est, Quint.: facilius in iis simpliciusque iudicium, quae etc.,
        • Quint.: materia simplicissima (Ggstz. multiplex), Quint. –
      • d) im Ggstz. zum Verbundenen, einfach = einzeln, verba (Ggstz. coniuncta), Cic. –
      • e) im Ggstz. zum Gekünstelten, Gesuchten, Versteckten, einfach, natürlich, ratio veritatis,
        • Cic.: res aperta et simplex,
        • Cic.: illa ἀφέλεια simplex et inaffectata,
        • Quint.: rectae simplicesque manus (Hiebe), Ggstz. aversae tectaeque,
        • Quint.: simplex ac nuda veritas, Lact. –
    • B) insbes., moralisch einfach, schlicht, gerade, aufrichtig, offen u. ehrlich, ohne Falsch, na türlich, bieder, arglos, unbefangen, harmlos (s. Nipperd.Tac. ann. 1, 69. Fritzsche Hor. sat. 1, 3, 52),
      • a) v. leb. Wesen u. deren Gemüt usw.: vir apertus et s.,
        • Cic.: Naevius, Hor.: cervus, animal,
        • Plin.: regio (= incolae regionis),
        • Cic.: animus apertus ac s.,
        • Cic.: tuus erga me animus s. atque amicus, Mat. in Cic. ep. – simplicior quis est etc.,
        • Hor.: dux simplicissimus,
        • Vell.: mens simplicissima, Plin. –
      • b) v. Lebl.: (vir) simplici virtute, Vell.: verba, Suet.: cogitationes,
        • Tac.: non enim simplices eae curae, Tac. – nihil simplex, nihil sincerum, Cic. – / Abl. Sing. gew. simplicī, nur bei Dichtern im daktylischen Versmaß auch simplice, s. Neue-Wagener Formenl.3 2, 77.

Aus uital. *sempleks, von derselben Wurzel wie semel +‎ -plex.

Latin numbers
10[a], [b]
I
1
2  →  10  → [a], [b]
    Cardinal: ūnus
    Ordinal: prīmus
    Adverbial: semel
    Proportional: simplus
    Multiplier: simplex
    Distributive: singulus
    Collective: ūniō
    Fractional: integer

Adjektiv simplex (Genitiv simplicis, Komparativ simplicior, Superlativ simplicissimus, Adverb simpliciter); Adjektiv dritter Deklination mit einer Endung

  1. einzeln
  2. einfach, schlicht, unzusammengesetzt
  3. rein, unvermischt
  4. aufrichtig, naiv, freimütig, offen, ohne Arglist, arglos, arglos
Pronunciation / Declension
(Classical Latin) IPA(key): /ˈsim.pleks/,
[ˈs̠ɪmpɫ̪ɛks̠], (modern Italianate Ecclesiastical) IPA(key): /ˈsim.pleks/, [ˈsimpleks]
Third-declension one-termination adjective.
Number Singular Plural
Case / Gender Masc./Fem. Neuter Masc./Fem. Neuter
Nominative simplex simplicēs simplicia
Genitive simplicis simplicium
Dative simplicī simplicibus
Accusative simplicem simplex simplicēs simplicia
Ablative simplicī simplicibus
Vocative simplex simplicēs simplicia

Derived terms

  1. ↑ Quelle: Karl Ernst Georges: Ausführliches lateinisch-deutsches Handwörterbuch. Hannover 81918 (Nachdruck Darmstadt 1998), Band 2, Sp. 2674-2675. Permalink: http://www.zeno.org/nid/20002650975 Lizenz: Gemeinfrei