Werk:De docta ignorantia/60
Velis tamen circa hanc semper benedictam Trinitatem advertere, [1] quod ipsum maximum est trinum et non quaternum vel quinum et ultra. Et hoc certe est nota dignum; nam hoc repugnaret simplicitati et perfectioni maximi. Omnis enim figura polygonia pro simplicissimo elemento habet triangularem, et illa est minima figura polygonia, qua minor esse nequit. Probatum est autem minimum simpliciter cum [2] maximo coincidere. Sicut igitur se habet unum in numeris, ita triangulus in figuris polygoniis. Sicut igitur omnis numerus resolvitur ad unitatem, ita polygoniae ad triangulum. Maximus igitur triangulus, cum quo minimus coincidit, omnes figuras polygonias complectitur; nam sicut unitas maxima se habet ad omnem numerum, [3] ita triangu|lus maximus ad omnem polygoniam. Quadrangularis [4] autem figura non est minima, ut patet, quia ea minor est triangularis.
Igitur simplicissimo maximo, quod cum solo minimo coincidere potest, quadrangularis, quae absque compositione esse non potest, cum sit maior minimo, nequaquam poterit convenire. Immo [5] implicat contradictionem esse maximum et esse quadrangulare; nam non posset esse mensura triangularium adaequata, quia semper excederet. Quomodo igitur esset maximum, quod non esset omnium [6] mensura? Immo quomodo esset maximum, quod esset ab alio et compositum et per consequens finitum?
Man muß in bezug auf diese immer gepriesene Dreifaltigkeit beachten, daß das Größte dreifach ist und nicht vierfach oder fünffach und dergleichen mehr. Das ist sicherlich bemerkenswert; es widerspräche dem einfachsten und vollkommensten Größten.
Jedes Vieleck hat als einfachstes Bestandteil das Dreieck: und dieses ist das kleinste Vieleck, dem gegenüber keines mehr kleiner sein kann. Dann ist bewiesen worden, daß das schlechthin Kleinste mit dem Größten koinzidiert. Wie die Eins in den Zahlen, so verhält sich das Dreieck in den Vielecken. Wie jede Zahl zur Einheit, so werden die Vielecke zum Dreieck zurückgeführt.
Das größte Dreieck also, mit dem das kleinste koinzidiert, umfaßt alle vieleckigen Gebilde, denn – wie die größte Einheit zu jeder Zahl, so verhält sich das größte Dreieck zu jedem Vieleck. Die vierwinkelige Figur ist aber nicht die kleinste. Das ergibt sich daraus, daß die dreiwinkelige kleiner ist als sie. Daher kann die vierwinkelige Figur, die nicht ohne Zusammensetzung sein kann und größer ist als die kleinste, niemals dem einfachsten Größten entsprechen, das nur mit dem Kleinsten koinzidieren kann. Zugleich das Größte und vierwinkelig sein, schließt sogar einen Widerspruch ein, denn, da es stets darüber hinausginge, könnte es nicht das adäquateste Maß der Dreiecke sein. Wie aber wäre das das Größte, das nicht aller Dinge Maß wäre? Und wäre das das Größte, das von einem andern stammte, zusammengesetzt und folglich auch endlich?