Werk:De docta ignorantia/117
[p.76] Capitulum V.
Quodlibet in quolibet.
Si acute iam dicta attendis, non erit tibi difficile videre veritatis illius Anaxagorici ‘quodlibet esse in quolibet’ fundamentum fortassis [2] altius Ana|xagora. Nam cum manifestum sit ex primo libro Deum ita [3] esse in omnibus, quod omnia sunt in ipso, et nunc constet Deum quasi mediante universo esse in omnibus, hinc omnia in omnibus esse constat et quodlibet in quolibet. Universum enim quasi ordine naturae ut perfectissimum praecessit omnia, ut quodlibet in quolibet esse [4] posset. In qualibet enim creatura universum est ipsa creatura, et ita quodlibet recipit omnia, ut in ipso sint ipsum contracte. Cum quodlibet non possit esse actu omnia, cum sit contractum, contrahit omnia, ut sint ipsum. Si igitur omnia sunt in omnibus, omnia videntur quodlibet praecedere. Non igitur omnia sunt plura, quoniam [5] pluralitas non praecedit quodlibet. Unde omnia sine pluralitate praecesserunt quodlibet ordine naturae. Non sunt igitur plura in quolibet actu, sed omnia sine pluralitate sunt id ipsum.
[p.345] Kapitel V.
Alles ist in Allem
Betrachtet man das bisher Gesagte genau, so wird es nicht schwerfallen, die fundamentale Wahrheit jenes Satzes von Anaxagoras, daß alles in allem ist, vielleicht noch besser als Anaxagoras selbst zu verstehen.
Denn da im ersten Buch deutlich geworden ist, daß Gott so in allem ist, daß alles in ihm ist, und da jetzt feststeht, daß Gott gleichsam durch die Vermittlung des Gesamt in allem ist, so steht damit auch fest, daß Alles in Allem ist und Jedes in Jedem. Das Gesamt geht als das Vollkommenste der Ordnung der Natur entsprechend allem voran, so daß Jedes in Jedem sein kann. In jedem Geschöpf ist das Gesamt dieses Geschöpf; jedes Beliebige nimmt Alles auf, so daß es in ihm in Verschränkung ist. Da jedes Ding verschränkt ist, kann keines in Wirklichkeit Alles sein; so verschränkt es Alles, auf daß Alles dieses selbst sei. Wenn also Alles in Allem ist, scheint alles einem jeden beliebigen Einzelnen voranzugehen. Alles ist aber nicht das Viele, die Vielheit geht nicht jedem beliebigen Einzelnen voran. Daher ist auch der Ordnung der Natur nach das Alles ohne Vielheit dem beliebigen Einzelnen vorangegangen. Also ist nicht mehreres als Wirklichkeit in jedem, sondern alles ist ohne Vielheit es selbst.== Einzelnachweise ==