De docta ignorantia Liber tertius Capitulum II.
Capitulum II.
Maximum contractum pariter est et absolutum, creator et creatura.
Bene satis apertum est universum non nisi contracte esse plura, quae actu ita sunt, quod nullum pertingit ad simpliciter maximum. [2] Amplius adiciam, si maximum contractum ad speciem actu subsistens dabile esset, quod tunc ipsum secundum datam contractionis speciem omnia actu esset, quae in potentia generis aut speciei illius esse possent. Maximum enim absolute est omnia possibilia actu absolute, et in hoc est infinitissimum absolute. Maximum ad genus et [3] speciem contractum pariformiter est actu possibilis perfectio secundum datam contractionem, in qua cum maius dabile non sit, est infinitum ambiens omnem naturam datae contractionis. Et quemadmodum minimum coincidit maximo absoluto, ita etiam ipsum contracte coincidit cum maximo contracto.
Kapitel II.
Das Größte Verschränkte ist gleicherweise auch das absolut Größte, Schöpfer und Geschöpf
Es ist wohl zur Genüge klargestellt, daß das Gesamt nur auf verschränkte Weise das Viele ist. Dieses ist in Wirklichkeit so, daß keines das schlechthin Größte erreicht. Ferner füge ich hinzu: wenn das zur Eigengestalt verschränkte Größte tatsächlich gegeben werden könnte, dann wäre es der gegebenen Eigengestalt der Verschränkung entsprechend in Wirklichkeit alles, was in der Möglichkeit seiner Gattung oder Eigengestalt sein kann. Denn das auf absolute Weise Größte ist in Absolutheit alles Mögliche in Wirklichkeit. Und darin ist es das unendlich absolute Größte, das zur Gattung und Eigengestalt verschränkt ist. Gleicherweise ist es gemäß der gegebenen Verschränkung die mögliche Vollkommenheit als Wirklichkeit. Da keine größere Möglichkeit vorhanden ist, ist es darin unendlich und umfaßt die ganze Natur der gegebenen Verschränkung.
Und wie das absolut Kleinste mit dem absolut Größten koinzidiert, so koinzidiert auch das verschränkt Kleinste mit dem verschränkt Größten in Verschränkung.[4] Huius exemplum clarissimum de maxima linea, quae nullam patitur oppositionem, et quae est omnis figura et aequalis omnium figurarum mensura, cum qua punctus coincidit, ut in primo libro ostendimus. [p.124] Quapropter, si aliquod dabile foret maximum contractum individuum alicuius speciei, ipsum tale esse illius generis ac speciei plenitudinem necesse esset ut via, forma, ratio atque veritas in plenitudine perfectionis omnium, quae in ipsa specie possibilia forent. Hoc tale [5] maximum contractum supra omnem naturam contractionis illius terminus finalis existens, in se complicans omnem eius perfectionem, cum quocumque dato supra omnem proportionem summam teneret aequalitatem, ut nulli maior et nulli minor esset, omnium perfectiones in sua plenitudine complicans.
[6] Das deutlichste Beispiel dafür ist das von der größten Linie, die keinem Gegensatz Raum gibt, die jede Figur ist und aller Figuren gleiches Maß, und mit der, wie wir im ersten Buch zeigten, der Punkt koinzidiert.
Wenn daher irgend etwas das größte, durch Verschränkung entstandene Individuum irgendeiner Eigengestalt wäre, dann müßte es notwendigerweise die Fülle seiner Gattung und Eigengestalt umfassen, so daß es Weg, Gestalt, Wesenssinn und Wahrheit in der Fülle der Vollkommenheit von allem wäre, was in dieser Eigengestalt möglich sein würde. Ein derart Größtes Verschränktes, das über aller Natur als Ziel-Grenze jener Verschränkung besteht und deren ganze Vollkommenheit in sich einschließt, hält mit jedem Gegebenen über jedes Verhältnis hinaus die höchste Gleichheit, so daß es nicht größer noch kleiner als irgend etwas ist, in seiner Fülle vielmehr die Vollkommenheit aller Dinge einschließt.[7] Et ex hoc manifestum est ipsum maximum contractum non posse ut pure contractum subsistere, secundum ea quae paulo ante ostendimus, cum nullum tale plenitudinem perfectionis in genere contractionis attingere possit. Neque etiam ipsum tale ut contractum Deus, qui est absolutissimus, esset; sed necessario foret maximum contractum, [8] hoc est Deus et creatura, absolutum et contractum, contractione, quae in se subsistere non posset nisi in absoluta maximitate subsistente. Non est enim nisi una tantum maximitas, ut in primo ostendimus, per quam contractum dici posset maximum. Si maxima potentia ipsum contractum sibi taliter uniret, ut plus uniri non posset salvis [9] naturis, ut sit ipsum tale servata natura contractionis, secundum quam est plenitudo speciei contracta et creata, propter hypostaticam unionem Deus et omnia: haec admiranda unio omnem nostrum intellectum excelleret.
Daraus erhellt, daß das Größte Verschränkte gemäß dem, was wir gerade gezeigt haben, nicht als rein Verschränktes bestehen kann, da nichts die Fülle der Vollendung in vollkommener Verschränkung erreichen kann.
Auch wäre es als Verschränktes nicht Gott, der völlig absolut ist. Es ist notwendigerweise das Größte Verschränkte, d. h. Gott und Geschöpf, das Absolute und das Verschränkte, das wegen der Verschränkung, die in sich nicht bestehen kann, nur im Bestand der absoluten Größe besteht.
Es gibt nämlich nur eine Größe, durch die, wie wir im ersten Buch gezeigt haben, das Verschränkte das Größte genannt werden kann. Wenn die größte Macht das Verschränkte dergestalt mit sich vereinte, daß es, ohne seine Natur zu verlieren, nicht weiter vereint werden könnte, so daß es dies bei Bewahrung der Natur der Verschränkung – der gemäß es die verschränkte und geschaffene Fülle der Eigengestalt ist – wäre, dann würde es wegen der hypostatischen Einung Gott und alles sein. Diese wunderbare Vereinigung würde alle unsere Einsicht übersteigen.Nam si ipsa conciperetur, quemadmodum diversa uniuntur, error [10] est; non enim maximitas absoluta est alia aut diversa, cum sit omnia. Si ut duo conciperetur prius divisa, nunc coniuncta, error; non enim aliter se habet divinitas secundum prius et posterius, neque est potius hoc quam illud; neque ipsum contractum ante unionem potuit hoc esse vel illud quemadmodum individualis persona in se subsistens. [11] Neque ut partes coniunguntur in toto, cum Deus pars esse non possit.
[12] Wenn man sie nach der Art der Vereinigung des Verschiedenen begreifen wollte, wäre das ein Irrtum. Denn die absolute Größe ist, da sie alles ist, keine andere oder verschiedene. Begriffe man sie als zwei zuvor geteilte, nun verbundene Momente, so ist das ebenfalls ein Irrtum; denn die Göttlichkeit verhält sich nicht anders zum früheren und zum späteren, noch ist sie dies eher, als jenes, noch könnte das Verschränkte vor der Vereinigung dieses oder jenes, z. B. eine individuelle, in sich bestehende Person sein. Auch werden beide nicht wie Teile in einem Ganzen verbunden, denn Gott kann nicht Teil sein.Quis igitur tam admirandam conciperet unionem, quae neque est ut formae ad materiam, cum Deus absolutus sit impermiscibilis [13] materiae non informans? Omnibus profecto unionibus intelligibilibus haec maior esset, ubi contractum non subsisteret – cum sit maximum – nisi in ipsa absoluta maximitate, nihil illi adiciens, cum sit maximitas absoluta, neque in eius naturam transiens, cum sit contractum. Subsisteret igitur contractum in absoluto taliter, quod, si [14] ipsum Deum conciperemus, falleremur, cum contractum naturam non mutet; si creaturam ipsum esse imaginaremur, deciperemur, cum maxi|mitas absoluta, quae Deus est, naturam non deserat; si vero [15] ut compositum ab utroque putaremus, erraremus, cum ex Deo et creatura, contracto et absoluto maxime, compositio sit impossibilis. [16] Oporteret enim ipsum tale ita Deum esse mente concipere, ut sit et creatura, ita creaturam ut sit et creator, creatorem et creaturam absque confusione et compositione. Quis itaque in excelsum adeo elevari possit, ut in unitate diversitatem et in diversitate unitatem concipiat? Supra omnem igitur [17] intellectum haec unio foret.
Wer also begriffe eine so wunderbare Vereinigung, die nicht einmal so ist wie die von Gestalt und Stoff, da der absolute Gott mit nichts vermischt werden und der Materie gegenüber nicht Form sein kann!
Gewiß wäre von allen denkbaren Vereinigungen keine größer als diese, wo das Verschränkte, da es das größte wäre, nur in der absoluten Größe selbst Bestand hätte; ihr, da sie die absolute Größe ist, nichts hinzufügte, aber auch nicht in deren Natur überginge, da es das Verschränkte ist. Das Verschränkte würde im Absoluten auf solche Weise bestehen, daß, wenn wir es als Gott begriffen, wir uns täuschten, da das Verschränkte die Natur nicht verändert; daß, wenn wir uns vorstellten, es sei ein Geschöpf, wir uns irrten, da die absolute Größe, die Gott ist, die Natur nicht verläßt; und daß, wenn wir es für eine Zusammenfügung von beiden hielten, wir in die Irre gingen, da aus Gott und der Kreatur, dem Verschränkten und dem auf größte Weise Absoluten, eine Zusammenfügung unmöglich wäre.
Es ist also notwendig im Geiste zu verstehen, daß dies so Gott ist, daß es auch Geschöpf und so Geschöpf, daß es auch Schöpfer ist, daß es Schöpfer und Geschöpf ohne Vermischung und Zusammensetzung ist.
Wer könnte so sehr erleuchtet und erhoben werden, daß er in der Einheit die Verschiedenheit und in der Verschiedenheit die Einheit begriffe? Diese Einung würde jenseits jedes Denkwirklichen liegen.